🟠 Koźlarz pomarańczowożółty

Gatunek tworzy mikoryzę wyłącznie z brzozą, więc szukać go warto tam, gdzie brzoza rośnie samodzielnie lub w domieszce, na skrajach lasów liściastych i mieszanych, w młodnikach, a nawet w parkach czy na przydomowych trawnikach obsadzonych brzozami. Owocniki pojawiają się od lipca do października, czasem już pod koniec czerwca w ciepłe lata. To jeden z pospolitszych koźlarzy w Polsce, tam, gdzie rośnie brzoza, prędzej czy później pojawi się i on. Ze względu na duże rozmiary i jaskrawe barwy kapelusza jest to jeden z pierwszych gatunków, jakie rozpoznają początkujący grzybiarze, widać go nawet z kilkunastu metrów, co czyni go dobrym punktem startowym do nauki rozpoznawania borowikowatych.

Kapelusz (5–15 cm) jest pomarańczowożółty do ceglastopomarańczowego, początkowo wypukły, z wiekiem poduszkowaty; powierzchnia lekko omszona, a skórka nieco zwisa poza brzeg kapelusza, zwłaszcza u młodych okazów. Trzon jest gruby (do 22 cm wysokości, nawet 7 cm grubości), bielawy lub jasnoszary, od samego początku pokryty drobnymi CZARNYMI łuseczkami, które z wiekiem jeszcze ciemnieją. Miąższ po przekrojeniu zmienia barwę w charakterystycznej sekwencji: najpierw robi się różowoszaro-fioletowy, a przy samej podstawie trzonu wyraźnie zielonkawoniebieski. Rurki i pory są białawe z szarym odcieniem. Wysyp zarodników jest brązowy, same zarodniki wrzecionowate, gładkie, o wymiarach około 13–16,5 × 4,5–5 µm, to cecha mikroskopowa dla dociekliwych, w praktyce zbieracze polegają na barwie kapelusza i czarnych łuskach trzonu.

Najbliższym sobowtorem jest rzadszy koźlarz czerwony (Leccinum aurantiacum), ma podobnie ceglasty kapelusz, ale rośnie pod osiką, nie pod brzozą, a jego trzon pokrywają łuski początkowo BIAŁE, brązowiejące dopiero z wiekiem, nigdy czarne od młodości, jak u koźlarza pomarańczowożółtego. Drzewo-gospodarz jest tu najszybszym testem: brzoza w pobliżu = najpewniej pomarańczowożółty. Grzyb bywa też wrzucany do jednego worka z resztą koźlarzy spod brzozy, koźlarzem babką (jasnobrązowy, bez pomarańczu w kapeluszu) i koźlarzem różnobarwnym (kapelusz szaro-oliwkowy w plamy, nie pomarańczowy), ale różnica w barwie kapelusza jest na tyle wyraźna, że pomyłka nie budzi wątpliwości przy odrobinie uwagi. Co ważne: żaden z tych sobowtorów nie jest niebezpieczny, wszystkie są jadalne, więc błąd w gatunkowaniu nie grozi zatruciem, jedynie niższą klasą kulinarną.

Zobacz też: Koźlarz babka Koźlarz różnobarwny Koźlarz czerwony

To jeden z najsmaczniejszych krajowych koźlarzy, szczególnie polecany do marynowania w occie, gdzie zachowuje jędrność. Mniej nadaje się do duszenia, bo twardy trzon długo się gotuje; wielu grzybiarzy odcina same kapelusze do dań na ciepło, a trzony suszy osobno na przyprawę lub proszek grzybowy. Miąższ podczas obróbki cieplnej ciemnieje niemal na czarno, to normalne dla całego rodzaju koźlarzy, nie oznacza zepsucia. Dobrze się też mrozi po krótkim podsmażeniu, a suszony zachowuje wyrazisty, korzenny aromat, mimo że sam susz robi się ciemnobrązowy do czarnego.