🟠 Koźlarz pomarańczowożółty

Gatunek tworzy mikoryzę wyłącznie z brzozą, więc szukać go warto tam, gdzie brzoza rośnie samodzielnie lub w domieszce — na skrajach lasów liściastych i mieszanych, w młodnikach, a nawet w parkach czy na przydomowych trawnikach obsadzonych brzozami. Owocniki pojawiają się od lipca do października, czasem już pod koniec czerwca w ciepłe lata. To jeden z pospolitszych koźlarzy w Polsce — tam, gdzie rośnie brzoza, prędzej czy później pojawi się i on. Ze względu na duże rozmiary i jaskrawe barwy kapelusza jest to jeden z pierwszych gatunków, jakie rozpoznają początkujący grzybiarze — widać go nawet z kilkunastu metrów, co czyni go dobrym punktem startowym do nauki rozpoznawania borowikowatych.

Kapelusz (5–15 cm) jest pomarańczowożółty do ceglastopomarańczowego, początkowo wypukły, z wiekiem poduszkowaty; powierzchnia lekko omszona, a skórka nieco zwisa poza brzeg kapelusza, zwłaszcza u młodych okazów. Trzon jest gruby (do 22 cm wysokości, nawet 7 cm grubości), bielawy lub jasnoszary, od samego początku pokryty drobnymi CZARNYMI łuseczkami, które z wiekiem jeszcze ciemnieją. Miąższ po przekrojeniu zmienia barwę w charakterystycznej sekwencji: najpierw robi się różowoszaro-fioletowy, a przy samej podstawie trzonu wyraźnie zielonkawoniebieski. Rurki i pory są białawe z szarym odcieniem. Wysyp zarodników jest brązowy, same zarodniki wrzecionowate, gładkie, o wymiarach około 13–16,5 × 4,5–5 µm — to cecha mikroskopowa dla dociekliwych, w praktyce zbieracze polegają na barwie kapelusza i czarnych łuskach trzonu.

Najbliższym sobowtorem jest rzadszy koźlarz czerwony (Leccinum aurantiacum) — ma podobnie ceglasty kapelusz, ale rośnie pod osiką, nie pod brzozą, a jego trzon pokrywają łuski początkowo BIAŁE, brązowiejące dopiero z wiekiem — nigdy czarne od młodości, jak u koźlarza pomarańczowożółtego. Drzewo-gospodarz jest tu najszybszym testem: brzoza w pobliżu = najpewniej pomarańczowożółty. Grzyb bywa też wrzucany do jednego worka z resztą koźlarzy spod brzozy — koźlarzem babką (jasnobrązowy, bez pomarańczu w kapeluszu) i koźlarzem różnobarwnym (kapelusz szaro-oliwkowy w plamy, nie pomarańczowy) — ale różnica w barwie kapelusza jest na tyle wyraźna, że pomyłka nie budzi wątpliwości przy odrobinie uwagi. Co ważne: żaden z tych sobowtorów nie jest niebezpieczny — wszystkie są jadalne, więc błąd w gatunkowaniu nie grozi zatruciem, jedynie niższą klasą kulinarną.

Zobacz też: Koźlarz babka Koźlarz różnobarwny

To jeden z najsmaczniejszych krajowych koźlarzy — szczególnie polecany do marynowania w occie, gdzie zachowuje jędrność. Mniej nadaje się do duszenia, bo twardy trzon długo się gotuje; wielu grzybiarzy odcina same kapelusze do dań na ciepło, a trzony suszy osobno na przyprawę lub proszek grzybowy. Miąższ podczas obróbki cieplnej ciemnieje niemal na czarno — to normalne dla całego rodzaju koźlarzy, nie oznacza zepsucia. Dobrze się też mrozi po krótkim podsmażeniu, a suszony zachowuje wyrazisty, korzenny aromat, mimo że sam susz robi się ciemnobrązowy do czarnego.