🌲 Mleczaj świerkowy

Rośnie wyłącznie w mikoryzie ze świerkiem (Picea abies) — to jego jedyny partner, więc obecność świerków w pobliżu jest warunkiem koniecznym, by go znaleźć. Spotkać go można zarówno w naturalnych borach świerkowych w górach i na południu kraju, jak i w młodnikach oraz plantacjach świerkowych na nizinach, na glebach zarówno kwaśnych, jak i zasadowych — w młodych nasadzeniach potrafi pojawiać się bardzo licznie, wręcz masowo. Owocniki wyrastają od lipca do listopada, z największym natężeniem w sierpniu i wrześniu.

Kapelusz (4–10 cm) jest pomarańczowoochrowy do łososiowego, niewyraźnie strefowany koncentrycznymi pierścieniami, początkowo wypukły, z czasem wgłębiony i lejkowaty, z wiekiem oraz po uszkodzeniach pokryty charakterystycznymi zielonawymi plamami. Blaszki są pomarańczowe do lekko czerwonawych, gęste i kruche — zazieleniają się przy nacisku lub uszkodzeniu. Trzon (3–6 cm) ma barwę kapelusza, jest krótki, dość krępy, często pusty lub jamkowany w przekroju. Cecha rozstrzygająca to zachowanie mleczka: pomarańczowe, marchewkowe mleczko po kontakcie z powietrzem robi się w ciągu kilkunastu minut winnoczerwone, a po dłuższym czasie ciemnozielone — ta dwuetapowa zmiana barwy jest u tego gatunku wyjątkowo szybka i intensywna na tle innych mleczajów z tej samej grupy. Smak miąższu bywa lekko gorzkawy, zwłaszcza na surowo.

Głównym sobowtórem jest ceniony mleczaj rydz (Lactarius deliciosus) — oba gatunki należą do tej samej grupy „mleczajów pomarańczowych” o podobnym pokroju i pomarańczowym mleczku, ale rosną z innymi drzewami: rydz wyłącznie pod sosną, świerkowy wyłącznie pod świerkiem, więc samo drzewo w promieniu kilku metrów od owocnika już podpowiada gatunek. Dodatkowo mleczko rydza zielenieje wolniej i słabiej, a jego kapelusz ma zwykle wyraźniejsze, ostrzej zarysowane strefy koncentryczne. Pomyłka między nimi nie jest niebezpieczna — oba gatunki są jadalne, więc w najgorszym razie zamiast smaczniejszego rydza w koszyku wyląduje nieco gorszy mleczaj świerkowy. Zupełnie inaczej ma się sprawa z resztą rodzimych mleczajów spoza tej grupy, jak mleczaj wełnianka czy mleczaj pachnący — żaden z nich nie ma pomarańczowego, zmieniającego barwę mleczka, więc sam kolor wycieku jednoznacznie oddziela całą „pomarańczową” grupę od pozostałych, w tym od uznawanej w Polsce za trującą wełnianki.

Zobacz też: Rydz (mleczaj rydz) Mleczaj wełnianka

Łacińska nazwa gatunkowa deterrimus oznacza dosłownie „najgorszy” — w gronie mleczajów pomarańczowych rzeczywiście wypada nieco gorzej od rydza, ale to nie oznacza, że nie nadaje się do jedzenia. Miąższ jest jadalny, najlepiej smakuje krótko podsmażony na maśle zaraz po zbiorze — obróbka termiczna łagodzi lekko gorzkawy posmak surowego grzyba. Dobrze nadaje się też do marynowania w occie i kiszenia, gorzej znosi mrożenie i suszenie — po rozmrożeniu lub wysuszeniu miąższ często robi się gorzki i włóknisty, więc tych metod utrwalania lepiej unikać.