👑 Muchomor cesarski

To gatunek ciepłolubny, typowy dla cieplejszych regionów Europy Południowej i Środkowej — rośnie w mikoryzie z dębami, w ciepłych, nasłonecznionych lasach liściastych na żyznych, piaszczystych glebach. W Europie Południowej owocniki pojawiają się od czerwca do listopada. W Polsce znane jest tylko jedno historyczne stanowisko — w rezerwacie przyrody Bielinek nad Odrą, udokumentowane w 1959 roku — i od tego czasu, mimo poszukiwań, nie potwierdzono kolejnych obserwacji. Cieplejszy klimat teoretycznie mógłby w przyszłości sprzyjać jego powrotowi na południu kraju, ale to na razie spekulacja, nie fakt.

Kapelusz (8–20 cm) jest złocisty, pomarańczowoczerwony do złotożółtego, gładki, z wyraźnie prążkowanym brzegiem. Najważniejsza cecha rozpoznawcza to kolor blaszek i trzonu — oba są żywożółte, a nie białe, co odróżnia ten gatunek od niemal wszystkich innych europejskich muchomorów. Trzon jest żółty, miodowej barwy, z żółtym, zwisającym pierścieniem w górnej części. U podstawy trzonu znajduje się wyraźna, biała, workowata pochwa, w którą owocnik jest niemal całkowicie schowany na wczesnym etapie wzrostu, przypominając wtedy białe „jajo” wystające ze ściółki.

Najgroźniejsza pomyłka dotyczy młodych owocników w stadium „jaja” — łatwo pomylić je wtedy z równie jajowatymi, młodymi owocnikami śmiertelnie trującego muchomora sromotnikowego, co jest udokumentowaną, powtarzającą się przyczyną poważnych i śmiertelnych zatruć w południowej Europie. Rozstrzyga przekrój wzdłużny: w jaju muchomora cesarskiego widać już pod błoną wyraźny, pomarańczowy zarys przyszłego kapelusza, podczas gdy jajo muchomora sromotnikowego jest w środku jednolicie białawe lub lekko zielonkawe. Dojrzałe owocniki bywają z kolei mylone z muchomorem czerwonym — oba mają podobnie pomarańczowoczerwony kapelusz, ale muchomor czerwony ma zawsze białe blaszki i biały trzon, nigdy żółte. To najprostszy i najpewniejszy test w terenie: żółty kolor blaszek i trzonu jednoznacznie wskazuje na cesarskiego, ich brak — na czerwonego lub inny gatunek.

Zobacz też: Muchomor sromotnikowy

Tam, gdzie występuje pospolicie — we Włoszech, Francji, Hiszpanii — uchodzi za przysmak: jadany na surowo w cienkich plastrach (podobnie jak carpaccio), grillowany lub krótko duszony, ceniony za delikatny, orzechowy smak; na włoskich targach osiąga ceny rzędu 400–600 zł/kg. W Polsce jest to jednak wiedza czysto teoretyczna — gatunek od dekad nie występuje w krajowych lasach, więc nie ma mowy o legalnym, praktycznym zbiorze. Ewentualne znalezisko odpowiadające opisowi byłoby sensacją naukową wymagającą zgłoszenia do mykologów, a nie składnikiem obiadu.