🟤 Muchomor czerwieniejący

Rośnie pospolicie w całej Polsce — w borach sosnowych i świerkowych, lasach liściastych pod dębami i bukami, a najchętniej w lasach mieszanych, gdzie zawiązuje mikoryzę z wieloma gatunkami drzew naraz. Owocniki pojawiają się od czerwca do października, sporadycznie jeszcze w listopadzie w cieplejsze jesienie, i potrafią wyrastać obficie nawet w suchszych okresach lata. To jeden z najczęściej spotykanych muchomorów w polskim lesie — dokładnie dlatego wymaga tak dużej czujności: łatwo natrafić na niego przy okazji zbierania borowików czy kurek.

Kapelusz osiąga 5–25 cm średnicy, jest jasnobrązowy do oliwkowobrązowego, zwykle z czerwonawym odcieniem, i pokryty drobnymi, gęsto rozmieszczonymi, brązowo-różowymi łatkami — resztkami osłony ogólnej, które łatwo zmyć deszczem. Blaszki są białe lub kremowe, gęste, wolne od trzonu. Trzon (10–20 cm) jest białawy, ale nawet u młodych okazów zaczyna czerwienieć, zwłaszcza przy podstawie i w miejscach uszkodzeń przez owady czy ślimaki — to jego najbardziej charakterystyczna cecha i źródło nazwy. W górnej części trzonu widoczny jest trwały, zwisający pierścień, prążkowany od strony górnej. Podstawa trzonu jest lekko zgrubiała, pokryta kłaczkowatymi resztkami osłony — nie tworzy jednak wyraźnej, workowatej pochwy, jak u muchomora sromotnikowego. Miąższ jest biały, ale przekrojony wyraźnie różowieje i czerwienieje w ciągu kilku–kilkunastu minut na powietrzu — ten test należy wykonać zawsze, w kilku miejscach kapelusza i trzonu.

Największym zagrożeniem jest muchomor plamisty, o bardzo podobnym brązowym kapeluszu z białawymi łatkami. Kluczowa różnica: jego miąższ nigdy nie czerwienieje po przecięciu, pierścień na trzonie jest gładki (nieprążkowany od góry), a bulwiasta podstawa ma wyraźnie odgraniczony, ostry „kołnierzyk” — u muchomora czerwieniejącego podstawa jest łagodnie zgrubiała, bez tak ostrej krawędzi. Muchomor plamisty jest trujący, wywołuje zespół neurotoksyczny z majaczeniem i zaburzeniami świadomości, dlatego pomyłka bywa groźna w skutkach. Podobny bywa też muchomor wyniosły — również nie czerwienieje i ma bardziej wydłużoną, korzeniastą podstawę trzonu. Z dalszym krewniakiem z tej samej sekcji, fioletowo-szarym muchomorem porfirowym, mylony jest rzadziej — tamten ma wyraźnie chłodniejszy odcień kapelusza i nieprzyjemny zapach surowego ziemniaka, którego muchomor czerwieniejący nie ma. Zasada bezpieczeństwa: jeśli po przekrojeniu miąższ nie czerwienieje wyraźnie w ciągu kwadransa — grzyb odrzucamy bez wyjątku.

Zobacz też: Muchomor plamisty Muchomor porfirowy Muchomor narcyzowy

Po dokładnym ugotowaniu lub uduszeniu (minimum 15–20 minut) muchomor czerwieniejący jest smaczny, o delikatnym, orzechowym smaku, ceniony zwłaszcza w kuchni czeskiej — w Polsce nie wykształciła się jednak silna tradycja jego zbioru. Surowy jest toksyczny: zawiera termolabilne hemolizyny uszkadzające krwinki czerwone, które rozkładają się dopiero pod wpływem wysokiej temperatury, dlatego nigdy nie je się go na surowo ani niedogotowanego. Nadaje się do zup, sosów i duszenia, ale wyłącznie jako dodatek do dania z innymi, pewnie oznaczonymi grzybami — nigdy jako jedyny składnik posiłku, zwłaszcza przy pierwszych próbach.