grzybowy.pl Dodaj zbiory

⚠️ Pierścieniak okazały

Stropharia hornemannii

niepewny, prawdopodobnie trujący (nie zbierać)

Pierścieniak okazały (Stropharia hornemannii)
Jason Hollinger · CC BY 2.0

Pierścieniak okazały to rzadki, chłodnolubny grzyb borów iglastych, którego jadalność wciąż budzi wątpliwości, mimo bliskiego pokrewieństwa z jadalnym pierścieniakiem uprawnym, mykolodzy klasyfikują go jako prawdopodobnie trujący. W Polsce jest na tyle rzadki, że większość grzybiarzy nigdy się z nim nie zetknie.

Sezon

sierpień–październik (pojedyncze notowania od czerwca)

Gdzie

drewno iglaste (świerk, sosna, jodła), rzadziej liściaste, chłodne, wilgotne lasy

Wartość

niepewna jadalność, prawdopodobnie trujący, w Polsce bardzo rzadki (Czerwona Lista, kat. R)

🛡️ Zasady bezpiecznego zbierania grzybów →

Gdzie i kiedy rośnie

Rośnie jako saprotrof na butwiejącym drewnie, pniach, pniakach i kłodach drzew iglastych (świerk, sosna, jodła), rzadziej liściastych, w wilgotnych, chłodnych lasach, często w wyższych partiach terenu lub w północnej części kraju, gdzie klimat bardziej przypomina preferowane przez ten gatunek chłodne obszary północnej Europy. Owocniki pojawiają się grupami od sierpnia do października, z pojedynczymi wcześniejszymi notowaniami czerwcowymi.

Jak rozpoznać

Kapelusz (40–120 mm) jest jasnożółtobrązowy, z fioletowymi odcieniami widocznymi zwłaszcza przy brzegu, początkowo stożkowaty do półkulistego z niskim garbkiem pośrodku, śluzowaty w dotyku i pokryty białymi, włóknistymi resztkami osłony ogólnej, najlepiej widocznymi na młodych okazach i przy brzegu kapelusza. Blaszki są początkowo jasne, z wiekiem ciemnieją do purpurowo-fioletowobrązowych, zgodnie z barwą wysypu zarodników. Trzon (70–150 × 10–20 mm) jest biały w górnej części, ku podstawie żółtawy do jasnobrązowego, z błoniastym, białym pierścieniem, który z wiekiem zanika, oraz z widocznymi łuskami tuż poniżej niego. Zarodniki są ciemnofioletowobrązowe, migdałowatego kształtu, grubościenne (10–13,5 × 5,5–7 µm), cecha możliwa do potwierdzenia tylko pod mikroskopem, co dodatkowo utrudnia pewną identyfikację w terenie.

Sobowtóry, z czym mylony i jak odróżnić

Najbliższym krewniakiem jest pierścieniak uprawny (Stropharia rugosoannulata), gatunek jadalny, uprawiany komercyjnie, o wyraźnie grubszym, karbowanym pierścieniu, kapeluszu w barwie ceglastoczerwonej bez fioletowego odcienia i bez łusek na trzonie poniżej pierścienia; rośnie zwykle na ziemi, trocinach czy kompoście w ogrodach, a nie na drewnie w chłodnym lesie iglastym. Ponieważ te dwa gatunki bywają mylone, a status toksykologiczny pierścieniaka okazałego pozostaje niejasny, sama bliskość pokrewieństwa nie jest podstawą do uznania go za bezpieczny. W obrębie rodzaju występuje też pierścieniak niebieskozielony (Stropharia aeruginosa), łatwy do odróżnienia dzięki wyraźnie niebieskozielonej barwie kapelusza, zupełnie innej niż żółtobrązowo-fioletowa barwa pierścieniaka okazałego. Z uwagi na rzadkość gatunku i brak jednoznacznych opisów zatruć czy bezpiecznej dawki, nie warto opierać decyzji o zbiorze na samym podobieństwie do znanych krewniaków.

W kuchni

Nie dotyczy, jadalność niepotwierdzona i sklasyfikowana jako prawdopodobnie trująca. Brak udokumentowanych przypadków zatrucia nie oznacza bezpieczeństwa, wynika najpewniej z tego, że gatunek jest w Polsce zbyt rzadki, by ktokolwiek zdążył go szerzej przetestować kulinarnie. Napotkany owocnik warto sfotografować i zostawić w miejscu wzrostu, zarówno ze względu na niepewną toksyczność, jak i rzadkość samego gatunku.

⚠️ Pierścieniak okazały figuruje na Czerwonej liście grzybów Polski w kategorii R, gatunek rzadki, potencjalnie zagrożony ze względu na ograniczony zasięg i niewielką liczbę stanowisk, choć nie jest objęty odrębną ochroną gatunkową, jego rzadkość to samodzielny powód, by owocniki jedynie obserwować i fotografować. Przy jakimkolwiek podejrzeniu zatrucia nieznanym grzybem z lasu iglastego, niezwłocznie 112 lub najbliższy SOR, z okazem grzyba do identyfikacji.
Występowanie

Notowany w 15 krajach, głównie północnej, środkowej i zachodniej Europy oraz w USA (GBIF); ujęty też w checklistach Catalogue of Life, niemieckiego DGfM/Pilze Deutschland, francuskiego TAXREF i czeskiego Číselníku ČVSM.

⚠️ Nigdy nie jedz grzyba, którego nie jesteś w 100% pewien. Ten opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje wiedzy doświadczonego grzybiarza. W razie wątpliwości skonsultuj się ze specjalistą; przy podejrzeniu zatrucia dzwoń 112.