🎭 Goryczak żółciowy

Rośnie pospolicie w lasach iglastych i mieszanych na kwaśnych glebach, najchętniej w borach sosnowych i świerkowych, często blisko spróchniałych pni i mszystych kłód, rzadziej pod dębami czy bukami. Podobnie jak prawdziwe borowiki tworzy mikoryzę z drzewami, dlatego wyrasta dokładnie w tych samych miejscach co gatunki, z którymi bywa mylony. W Polsce owocuje od lipca do października (szczyt: lipiec–wrzesień), pojedynczo lub w rozproszonych grupach, czasem pojawia się już w czerwcu po ciepłych deszczach.

Kapelusz jasno- do szarobrązowego, u młodych owocników aksamitny i półkulisty, z wiekiem gładszy i rozpostarty, o średnicy 5–15 (rzadko do 20) cm. Pod kapeluszem rurki, u młodych okazów białawe, z wiekiem stopniowo różowiejące aż po łososiowy lub brudnoróżowy odcień, a po uszkodzeniu brązowiejące (to jedyny w Europie kapeluszowy grzyb rurkowy o różowym wysypie zarodników). Gruby, maczugowaty trzon pokrywa gruba, ciemnobrązowa siateczka o szerokich oczkach, wyraźnie kontrastująca z jaśniejszym tłem. Miąższ jest biały, twardy u młodych i gąbczasty u starszych okazów, po przekrojeniu nie zmienia koloru, nie sinieje ani nie różowieje, i ma łagodny, mało wyrazisty zapach. Za to smak jest skrajnie, nieznośnie gorzki: odrobina miąższu dotknięta czubkiem języka natychmiast zdradza goryczaka.

Goryczak to najsłynniejszy „gorzki sobowtór” polskich borowikowatych. Z borowikiem szlachetnym (prawdziwkiem) dzieli pokrój, brązowy kapelusz i siateczkowaty trzon, więc młode okazy łatwo pomylić na pierwszy rzut oka. Różnią je jednak rurki (u prawdziwka białe, później oliwkowo-żółtozielone; u goryczaka różowiejące z wiekiem), siateczka na trzonie (u prawdziwka jasna i delikatna, u goryczaka ciemna, gruba i wyraźnie kontrastowa) oraz smak, prawdziwek jest łagodny i orzechowy, goryczak nieznośnie gorzki. Z podgrzybkiem brunatnym myli się rzadziej, głównie po barwie kapelusza, ale podgrzybek ma żółtozielone rurki, wyraźnie siniejące pod naciskiem, gładki trzon bez siateczki i łagodny smak. Żadna z tych pomyłek nie zagraża zdrowiu, goryczak nie jest trujący, tylko niejadalny, a najgorszym skutkiem jest zepsuty smak całej potrawy, bo nawet jeden kawałek potrafi zdominować cały garnek. W razie wątpliwości rozstrzyga smak: odrobina goryczaka dotknięta czubkiem języka jest natychmiast, wyraźnie gorzka.

Zobacz też: Borowik szlachetny Podgrzybek brunatny Borowik ciemnobrązowy Borowik zajęczy Borowik szatański Borowik usiatkowany Gorzkoborowik żółtopory Koźlarz czerwony

W kuchni goryczak praktycznie nie istnieje, jego ekstremalna gorycz nie znika pod wpływem gotowania ani suszenia, a długie parzenie w osolonej wodzie potrafi ją tylko spotęgować. Nie jest trujący, więc przypadkowy, niewielki kęs nie zagraża zdrowiu, choć większa porcja bywa opisywana jako przyczyna mdłości i rozstroju żołądka. Jedyne realne „zastosowanie” goryczaka w kuchni to natychmiastowe odrzucenie go z koszyka, zanim trafi do garnka z prawdziwkami czy podgrzybkami, wystarczy jeden przeoczony kapelusz, by zepsuć smak całego dania.