⚠️ Maślanka wiązkowa

Rośnie masowo, w wielkich, zbitych kępach na murszejących pniakach i martwym drewnie, głównie drzew liściastych, rzadziej iglastych, a sporadycznie także na osłabionych, żywych drzewach jako słaby pasożyt ran i uszkodzeń kory. Owocnikuje wyjątkowo długo — od maja do grudnia — ale w polskich lasach najliczniej pojawia się od sierpnia do listopada, tworząc jedne z największych, najbardziej rzucających się w oczy skupisk grzybów jesiennego lasu, często kilkadziesiąt owocników na jednym pniu.

Kapelusz (2–7, wyjątkowo do 12 cm) jest siarkowożółty, z wyraźnie ciemniejszym, pomarańczowordzawym lub ceglastym środkiem, początkowo półkulisty, później płaski, z niewielkim garbkiem. Trzon jest smukły, w tym samym siarkowożółtym kolorze co kapelusz, pusty w środku, bez prawdziwego, trwałego pierścienia — co najwyżej z pajęczynowatą, szybko znikającą strefą włókien w górnej części. Najważniejsza cecha rozpoznawcza to kolor blaszek zmieniający się z wiekiem: u młodych owocników są siarkowożółte, z czasem robią się oliwkowozielonkawe, a u w pełni dojrzałych fioletowobrązowe do niemal czarnych, w miarę jak dojrzewa na nich purpurowobrązowy wysyp zarodników. Miąższ ma bardzo gorzki, wyraźnie nieprzyjemny smak, wyczuwalny natychmiast — to najprostszy, choć nie jedyny, test terenowy.

Najbliższe sobowtóry to dwie inne, jadalne maślanki: maślanka łagodna, o szarawych, nigdy zielonkawych blaszkach, łagodnym smaku, rosnąca niemal wyłącznie na drewnie iglastym, oraz znacznie większa i masywniejsza maślanka ceglasta o ceglastordzawym kapeluszu. W obu przypadkach pomocny bywa test smaku niewielkiego kęska surowego miąższu: gorzki wskazuje na maślankę wiązkową, łagodny — na gatunek jadalny; identyfikacja powinna się jednak opierać przede wszystkim na kolorze blaszek i rodzaju podłoża, a smak traktować jako dodatkowe potwierdzenie, nie jedyny dowód. Osobne ryzyko dotyczy młodych, jeszcze niedojrzałych kęp mylonych z jadalnym łuskwiakiem zmiennym lub z opieńkami rosnącymi na tym samym pniu — maślanka odróżnia się brakiem trwałego, błoniastego pierścienia, ma co najwyżej przelotną, pajęczynowatą strefę włókien, oraz siarkowym, a nie brązowym czy oliwkowym tonem młodego kapelusza. Ze względu na masowy, rzucający się w oczy wzrost i dużą pospolitość to jeden z grzybów trujących najczęściej fizycznie napotykanych przez grzybiarzy w polskim lesie, nawet jeśli rzadko trafia realnie do koszyka dzięki charakterystycznemu wyglądowi i gorzkiemu smakowi.

Zobacz też: Łuskwiak zmienny Opieńka żółtawa Hełmówka obrzeżona Kruchaweczka zaroślowa Opieńka miodowa Płomiennica zimowa

Nie dotyczy — gatunek trujący. Obróbka termiczna nie neutralizuje odpowiedzialnych za dolegliwości triterpenów, między innymi fascykulolu D — grzyb pozostaje szkodliwy również po ugotowaniu, a jego intensywnie gorzki smak i tak czyni go kulinarnie bezwartościowym nawet dla osób gotowych zignorować ostrzeżenia.