⚠️ Maślanka wiązkowa

Rośnie masowo, w wielkich, zbitych kępach na murszejących pniakach i martwym drewnie, głównie drzew liściastych, rzadziej iglastych, a sporadycznie także na osłabionych, żywych drzewach jako słaby pasożyt ran i uszkodzeń kory. Owocnikuje wyjątkowo długo, od maja do grudnia, ale w polskich lasach najliczniej pojawia się od sierpnia do listopada, tworząc jedne z największych, najbardziej rzucających się w oczy skupisk grzybów jesiennego lasu, często kilkadziesiąt owocników na jednym pniu.

Kapelusz (2–7, wyjątkowo do 12 cm) jest siarkowożółty, z wyraźnie ciemniejszym, pomarańczowordzawym lub ceglastym środkiem, początkowo półkulisty, później płaski, z niewielkim garbkiem. Trzon jest smukły, w tym samym siarkowożółtym kolorze co kapelusz, pusty w środku, bez prawdziwego, trwałego pierścienia, co najwyżej z pajęczynowatą, szybko znikającą strefą włókien w górnej części. Najważniejsza cecha rozpoznawcza to kolor blaszek zmieniający się z wiekiem: u młodych owocników są siarkowożółte, z czasem robią się oliwkowozielonkawe, a u w pełni dojrzałych fioletowobrązowe do niemal czarnych, w miarę jak dojrzewa na nich purpurowobrązowy wysyp zarodników. Miąższ ma bardzo gorzki, wyraźnie nieprzyjemny smak, wyczuwalny natychmiast, to najprostszy, choć nie jedyny, test terenowy.

Najbliższe sobowtóry to dwie inne, jadalne maślanki: maślanka łagodna, o szarawych, nigdy zielonkawych blaszkach, łagodnym smaku, rosnąca niemal wyłącznie na drewnie iglastym, oraz znacznie większa i masywniejsza maślanka ceglasta o ceglastordzawym kapeluszu. W obu przypadkach pomocny bywa test smaku niewielkiego kęska surowego miąższu: gorzki wskazuje na maślankę wiązkową, łagodny, na gatunek jadalny; identyfikacja powinna się jednak opierać przede wszystkim na kolorze blaszek i rodzaju podłoża, a smak traktować jako dodatkowe potwierdzenie, nie jedyny dowód. Osobne ryzyko dotyczy młodych, jeszcze niedojrzałych kęp mylonych z jadalnym łuskwiakiem zmiennym lub z opieńkami rosnącymi na tym samym pniu, maślanka odróżnia się brakiem trwałego, błoniastego pierścienia, ma co najwyżej przelotną, pajęczynowatą strefę włókien, oraz siarkowym, a nie brązowym czy oliwkowym tonem młodego kapelusza. Ze względu na masowy, rzucający się w oczy wzrost i dużą pospolitość to jeden z grzybów trujących najczęściej fizycznie napotykanych przez grzybiarzy w polskim lesie, nawet jeśli rzadko trafia realnie do koszyka dzięki charakterystycznemu wyglądowi i gorzkiemu smakowi.

Zobacz też: Łuskwiak zmienny Opieńka żółtawa Hełmówka obrzeżona Kruchaweczka zaroślowa Opieńka miodowa Płomiennica zimowa

Nie dotyczy, gatunek trujący. Obróbka termiczna nie neutralizuje odpowiedzialnych za dolegliwości triterpenów, między innymi fascykulolu D, grzyb pozostaje szkodliwy również po ugotowaniu, a jego intensywnie gorzki smak i tak czyni go kulinarnie bezwartościowym nawet dla osób gotowych zignorować ostrzeżenia.