🟡 Opieńka żółtawa

Rośnie na pniakach, korzeniach i u podstawy pni drzew liściastych — najchętniej dębu, grabu, buka, orzecha włoskiego i robinii — a owocniki potrafią wyrastać pozornie wprost z ziemi, w sporej odległości od najbliższego drzewa, bo w rzeczywistości pasożytują na rozgałęzionym systemie korzeniowym ukrytym pod ściółką. Gatunek unika gleb kwaśnych i silnie zakwaszonych borów, wybierając żyźniejsze podłoża lasów liściastych i mieszanych. Owocnikuje od września do grudnia, z wyraźnym nasileniem w październiku — czyli później niż większość opieniek, co czyni ją jedną z ostatnich blaszkowych grzybów sezonu, zbieraną nierzadko już przy pierwszych przymrozkach.

Kapelusz (2,5–10 cm) jest czerwonobrązowy do różowobrązowego, pokryty drobnymi, ciemniejszymi łuseczkami ułożonymi koncentrycznie — gęściej pośrodku, rzadziej ku brzegowi, który z wiekiem się wypłaszcza. Najłatwiej rozpoznawalną cechą całego gatunku jest trzon: w górnej części jasnobrązowy, w dolnej wyraźnie żółtozielonkawy do oliwkowego, z charakterystycznie bulwiasto rozszerzoną podstawą. Pierścień jest wełnisty, kruchy i nietrwały — u starszych owocników bywa niemal niewidoczny, z żółtawymi kłaczkami przyczepionymi do spodniej strony. U nasady kępy często widać grube, czarne, sznurowate ryzomorfy, którymi grzybnia rozprzestrzenia się pod korą i w glebie. Wysyp zarodników jest biały — to jedna z najważniejszych cech bezpieczeństwa całego rodzaju Armillaria, bo żaden z groźnych sobowtórów rosnących na drewnie nie ma białego wysypu.

W obrębie samego rodzaju Armillaria opieńka żółtawa bywa mylona przede wszystkim z opieńką ciemną i opieńką miodową — różnicuje je głównie trwałość i grubość pierścienia (u żółtawej cienki i słabo rozwinięty, u pozostałych dwóch znacznie solidniejszy) oraz barwa trzonu (żółtozielonkawa podstawa u żółtawej, jednolicie ciemniejsza u pozostałych). Pomyłka między tymi trzema gatunkami nie jest groźna — wszystkie są jadalne po obróbce. Prawdziwe zagrożenie leży gdzie indziej: w tych samych pniakach i u podstawy tych samych drzew rośnie czasem hełmówka obrzeżona, śmiertelnie trująca, a także jadalny, choć również ryzykowny, łuskwiak zmienny. Hełmówka jest jednak wyraźnie mniejsza (kapelusz do 4 cm wobec nawet 10 cm u opieńki żółtawej), ma cienki, szybko zanikający pierścionek zamiast wełnistego kołnierza i, co najważniejsze, rdzawobrązowy, a nie biały wysyp zarodników. Zasada bezpieczeństwa przy zbiorze każdej opieńki: sprawdź wysyp zarodników na kawałku papieru — biały oznacza rodzaj Armillaria, jakikolwiek odcień brązu każe odłożyć grzyb i nie ryzykować.

Zobacz też: Opieńka ciemna Opieńka miodowa Hełmówka obrzeżona Łuskwiak zmienny Maślanka wiązkowa

Opieńka żółtawa jest jadalna, ale wyłącznie po obróbce termicznej — surowa, podobnie jak inne opieńki, zawiera związki drażniące przewód pokarmowy. Zbiera się głównie młode, jędrne kapelusze, bo trzony bywają włókniste i twarde; grzyb należy najpierw krótko obgotować, odlać wodę z pierwszego gotowania, dopiero potem dusić, smażyć lub marynować. Nadaje się do zup, sosów i przetworów octowych, choć wśród grzybiarzy bywa uznawana za nieco mniej aromatyczną niż bliżej znana opieńka miodowa.