🟡 Opieńka żółtawa

Rośnie na pniakach, korzeniach i u podstawy pni drzew liściastych, najchętniej dębu, grabu, buka, orzecha włoskiego i robinii, a owocniki potrafią wyrastać pozornie wprost z ziemi, w sporej odległości od najbliższego drzewa, bo w rzeczywistości pasożytują na rozgałęzionym systemie korzeniowym ukrytym pod ściółką. Gatunek unika gleb kwaśnych i silnie zakwaszonych borów, wybierając żyźniejsze podłoża lasów liściastych i mieszanych. Owocnikuje od września do grudnia, z wyraźnym nasileniem w październiku, czyli później niż większość opieniek, co czyni ją jedną z ostatnich blaszkowych grzybów sezonu, zbieraną nierzadko już przy pierwszych przymrozkach.

Kapelusz (2,5–10 cm) jest czerwonobrązowy do różowobrązowego, pokryty drobnymi, ciemniejszymi łuseczkami ułożonymi koncentrycznie, gęściej pośrodku, rzadziej ku brzegowi, który z wiekiem się wypłaszcza. Najłatwiej rozpoznawalną cechą całego gatunku jest trzon: w górnej części jasnobrązowy, w dolnej wyraźnie żółtozielonkawy do oliwkowego, z charakterystycznie bulwiasto rozszerzoną podstawą. Pierścień jest wełnisty, kruchy i nietrwały, u starszych owocników bywa niemal niewidoczny, z żółtawymi kłaczkami przyczepionymi do spodniej strony. U nasady kępy często widać grube, czarne, sznurowate ryzomorfy, którymi grzybnia rozprzestrzenia się pod korą i w glebie. Wysyp zarodników jest biały, to jedna z najważniejszych cech bezpieczeństwa całego rodzaju Armillaria, bo żaden z groźnych sobowtórów rosnących na drewnie nie ma białego wysypu.

W obrębie samego rodzaju Armillaria opieńka żółtawa bywa mylona przede wszystkim z opieńką ciemną i opieńką miodową, różnicuje je głównie trwałość i grubość pierścienia (u żółtawej cienki i słabo rozwinięty, u pozostałych dwóch znacznie solidniejszy) oraz barwa trzonu (żółtozielonkawa podstawa u żółtawej, jednolicie ciemniejsza u pozostałych). Pomyłka między tymi trzema gatunkami nie jest groźna, wszystkie są jadalne po obróbce. Prawdziwe zagrożenie leży gdzie indziej: w tych samych pniakach i u podstawy tych samych drzew rośnie czasem hełmówka obrzeżona, śmiertelnie trująca, a także jadalny, choć również ryzykowny, łuskwiak zmienny. Hełmówka jest jednak wyraźnie mniejsza (kapelusz do 4 cm wobec nawet 10 cm u opieńki żółtawej), ma cienki, szybko zanikający pierścionek zamiast wełnistego kołnierza i, co najważniejsze, rdzawobrązowy, a nie biały wysyp zarodników. Zasada bezpieczeństwa przy zbiorze każdej opieńki: sprawdź wysyp zarodników na kawałku papieru, biały oznacza rodzaj Armillaria, jakikolwiek odcień brązu każe odłożyć grzyb i nie ryzykować.

Zobacz też: Opieńka ciemna Opieńka miodowa Hełmówka obrzeżona Łuskwiak zmienny Maślanka wiązkowa

Opieńka żółtawa jest jadalna, ale wyłącznie po obróbce termicznej, surowa, podobnie jak inne opieńki, zawiera związki drażniące przewód pokarmowy. Zbiera się głównie młode, jędrne kapelusze, bo trzony bywają włókniste i twarde; grzyb należy najpierw krótko obgotować, odlać wodę z pierwszego gotowania, dopiero potem dusić, smażyć lub marynować. Nadaje się do zup, sosów i przetworów octowych, choć wśród grzybiarzy bywa uznawana za nieco mniej aromatyczną niż bliżej znana opieńka miodowa.