🦌 Sarniak świerkowy

Rośnie w mykoryzie ze świerkiem, na kwaśnych, piaszczystych glebach borów świerkowych, miejscami częściej w terenach górskich i podgórskich niż na nizinach. Owocnikuje od sierpnia do października, zwykle pojedynczo lub w rozproszonych grupkach, nigdy tak obficie jak pospolitsze grzyby borowe. W Polsce nie jest gatunkiem rzadkim w sensie liczby stanowisk, ale jego liczebność systematycznie spada wraz z kurczeniem się starych, naturalnych borów świerkowych.

Kapelusz jest duży, 6–20 (rzadko do 30) cm średnicy, brązowy z czerwonawym odcieniem, pokryty ciemniejszymi, niemal czarnymi, trójkątnymi lub prostokątnymi łuskami ułożonymi koncentrycznie jak dachówki, to najbardziej charakterystyczna i najłatwiej rozpoznawalna cecha gatunku. Trzon (3–8 cm długości, 1–3 cm grubości) jest białawy w młodości, z wiekiem szarzejący lub brunatniejący, o aksamitnej powierzchni, często osadzony mimośrodowo. Pod kapeluszem, zamiast blaszek, zwisają szarobrązowe kolce, zbiegające na sam szczyt trzonu. Miąższ jest włóknisty, twardy, u młodych owocników jeszcze znośny w smaku, ale u starszych wyraźnie łykowaty i gorzkawy. Wysyp zarodników jest szarobrązowy.

Najbliższym i praktycznie nierozróżnialnym gołym okiem sobowtórem jest sarniak sosnowy (Sarcodon squamosus), różni się przede wszystkim partnerem mikoryzowym (sosna zamiast świerka) i nieznacznie jaśniejszym odcieniem łusek; ponieważ oba gatunki są jadalne na tych samych zasadach, pomyłka między nimi nie ma żadnego znaczenia praktycznego. Drugim, luźniej podobnym gatunkiem jest kolczakówka szorstka (Hydnellum scabrosum), rośnie w lasach liściastych, ma drobniejsze łuski, a po przekrojeniu miąższ sinieje lub niebieszczeje, a smak jest wyraźnie i nieprzyjemnie gorzki; nie jest to gatunek trujący, ale ze względu na smak uznawany za niejadalny, więc nie warto go zbierać do kuchni. Żaden z rzeczywistych sobowtórów sarniaka świerkowego nie jest niebezpieczny, cała grupa dużych, łuskowatych grzybów z kolcami pod kapeluszem w polskich lasach jest wolna od śmiertelnie trujących gatunków.

Zobacz też: Szyszkowiec łuskowaty

Wartość kulinarna jest oceniana jako niska, młode owocniki są jadalne, ale włókniste, a starsze robią się łykowate i gorzkawe, więc nie należą do poszukiwanych grzybów jadalnych. Jeśli już się je zbiera, najlepiej wybierać wyłącznie młode, jeszcze jasne kapelusze, długo dusić, by zmiękczyć włóknistą strukturę, a gorzki posmak można częściowo złagodzić przez sparzenie i odlanie pierwszej wody. Dla większości grzybiarzy w Polsce to gatunek bardziej ciekawostkowy i wart sfotografowania niż realny cel koszyka.