🦔 Szyszkowiec łuskowaty

Tworzy mikoryzę z bukiem na niżu i wyżynach, a w górach — ze świerkiem i jodłą; rośnie w lasach liściastych, iglastych i mieszanych, najczęściej na kwaśnych, próchnicznych glebach. W Polsce jest rzadko spotykany, a zdecydowanie częściej trafia się w górach i na pogórzu południa kraju niż na nizinach. Owocnikuje od lipca do października. W bazie GREJ zgromadzono dla tego gatunku ponad sto zgłoszonych stanowisk — to więcej niż w przypadku wielu innych chronionych grzybów, ale wciąż stanowczo za mało, by uznać go za pospolity.

Kapelusz (4–15 cm) jest szaro- do czarnobrązowego, gęsto pokryty grubymi, ostro sterczącymi, dachówkowato ułożonymi łuskami, które nadają owocnikowi charakterystyczny, „kolczasty” lub wręcz przypalony wygląd — to najbardziej rozpoznawalna cecha gatunku, niepodobna do żadnego innego krajowego borowika. Rurki są białawe u młodych owocników, z wiekiem robią się szaro- do czerwonawobrązowe. Trzon jest twardy, walcowaty, również pokryty włóknisto-łuskowatymi strzępkami w tym samym odcieniu co kapelusz, z niewyraźną, włóknistą strefą przypominającą pierścień w górnej części. Miąższ jest biały, ale po przecięciu szybko czerwienieje, a następnie czernieje — reakcja ta bywa myląco kojarzona z sinieniem trujących borowikowatych, choć u szyszkowca nie ma nic wspólnego z toksycznością.

Ze względu na wyjątkowy, kolczasto-łuskowaty wygląd kapelusza szyszkowiec bywa z daleka kojarzony z sarniakiem świerkowym, który ma podobnie ciemną, „kudłatą” powierzchnię kapelusza — różnica ujawnia się jednak natychmiast po spojrzeniu pod kapelusz: sarniak ma miękkie, zwisające kolce, bo należy do grzybów kolczakowatych, a szyszkowiec — typowe dla borowikowatych rurki. Żaden inny krajowy grzyb kapeluszowy nie łączy tak grubych, sterczących łusek na kapeluszu i trzonie z warstwą rurek pod spodem, więc pomylenie samego szyszkowca z czymkolwiek niebezpiecznym jest w praktyce mało prawdopodobne — jego identyfikacja należy do łatwiejszych w polskiej mykoflorze. Realne ryzyko leży gdzie indziej: to właśnie łatwa rozpoznawalność i rzadkość sprawiają, że znalezisko bywa kuszące do zerwania „na pamiątkę” albo do zdjęcia z okazu wyrwanego z podłoża — a jako gatunek chroniony częściowo, szyszkowiec powinien zostać na miejscu, w całości, wraz z grzybnią.

Zobacz też: Sarniak świerkowy

Młode owocniki są technicznie jadalne — nie zawierają toksyn — ale w Polsce praktyka mykologiczna jednogłośnie odradza ich zbiór do kuchni: miąższ jest twardy, watowaty w konsystencji i wyraźnie gorzkawy w smaku, więc nawet tam, gdzie prawo by na to pozwalało, wartość kulinarna gatunku jest znikoma. Ponieważ od 2014 roku obowiązuje wobec niego ochrona częściowa, a wcześniej, od 1983 roku, obowiązywała ochrona ścisła, pytanie o smak jest w praktyce bezprzedmiotowe — zbiór owocników z natury jest zabroniony niezależnie od tego, czy komuś przypadłby do gustu.