grzybowy.pl Dodaj zbiory

☠️ Zasłonak czerwony

Cortinarius rubellus

śmiertelnie trujący

Zasłonak czerwony (Cortinarius rubellus)
Danny Steven S. · CC BY 3.0

Zasłonak czerwony, znany też jako zasłonak rudawy, to jeden z najbardziej podstępnych trucicieli polskich lasów, po zjedzeniu nic nie boli od razu, tylko po cichu i bezobjawowo przez wiele dni niszczone są nerki. Ten wpis nie uczy zbierania, tylko rozpoznawania i omijania.

Sezon

lipiec–październik

Gdzie

świerk, sosna, wilgotne lasy iglaste, obrzeża torfowisk, kwaśne gleby

Wartość

śmiertelnie trujący, niszczy nerki z opóźnieniem nawet do kilku tygodni

🛡️ Zasady bezpiecznego zbierania grzybów →

Gdzie i kiedy rośnie

Rośnie w wilgotnych i podmokłych lasach iglastych, przede wszystkim pod świerkiem i sosną, chętnie na obrzeżach torfowisk wysokich w towarzystwie borówki czarnej, na kwaśnych glebach. Owocniki pojawiają się od lipca do października, pojedynczo lub w rozproszonych grupach, czyli dokładnie w sezonie i siedlisku, w którym grzybiarze szukają maślaków, kurek czy podgrzybków.

Jak rozpoznać

Kapelusz (2–7 cm średnicy) jest ciepło ochrowobrązowy do pomarańczowobrązowego lub rdzawobrązowego, początkowo stożkowaty, potem dzwonkowaty z wyraźnym, ostrym garbkiem na szczycie; powierzchnia jest wełnista, matowa, z lekko podwiniętym brzegiem u młodych owocników. Trzon (5–8, do 13 cm długości, 0,6–1(2) cm grubości) jest cylindryczny, maczugowato zgrubiały u podstawy, w charakterystyczne żółte, nieregularne, zygzakowate pasy na ciemnobrązowym tle, to pozostałości pajęczynowatej osłony (kortyny) naznaczone rdzawymi zarodnikami, zupełnie inne niż prawdziwy, błoniasty pierścień. Blaszki są rzadkie, początkowo brązowe, z wiekiem rdzawe od zarodników. Cały owocnik jest kruchy, bez wyraźnego, charakterystycznego zapachu, co dodatkowo utrudnia odróżnienie „na nos” od niegroźnych gatunków.

Sobowtóry, z czym mylony i jak odróżnić

Największe zagrożenie to pomylenie z jadalnymi grzybami o podobnej, rdzawopomarańczowej barwie kapelusza, rosnącymi w tych samych borach, młody zasłonak czerwony bywa brany z oddali za maślaka albo niepozorną kurkę. Bliźniaczo podobny i równie śmiertelny jest zasłonak rudy (Cortinarius orellanus), różni się nieco jaśniejszym, miedzianożółtym trzonem i rośnie w lasach liściastych (zwłaszcza dębowych) zamiast iglastych; obraz kliniczny zatrucia obydwoma gatunkami jest identyczny. Jedynym bezpiecznym, jadalnym gatunkiem z tego samego rodzaju jest płachetka zwyczajna (Cortinarius caperatus), ona jednak ma na trzonie prawdziwy, trwały, błoniasty pierścień, którego zasłonak czerwony nigdy nie wykształca (ma tylko zanikającą kortynę). Zasada bezpieczeństwa jest prosta i nie ma wyjątków: żadnego grzyba z rodzaju zasłonak (Cortinarius), niezależnie od koloru, zapachu czy tego, jak niegroźnie wygląda, nie wolno traktować jako jadalnego bez pewności gatunkowej potwierdzonej przez eksperta, bo w tym rodzaju jadalne i śmiertelne gatunki bywają łudząco podobne.

Zobacz też: Płachetka zwyczajna Zasłonak fioletowy

W kuchni

Nie dotyczy, gatunek śmiertelnie trujący. Orelanina, główna trucizna zasłonaka czerwonego, jest odporna na wysoką temperaturę i nierozpuszczalna w wodzie, gotowanie, smażenie, suszenie ani marynowanie w żaden sposób jej nie neutralizują. Ten wpis służy wyłącznie rozpoznaniu i uniknięciu gatunku, nie jego przyrządzaniu.

⚠️ Orelanina atakuje nerki z opóźnieniem, pierwsze, niecharakterystyczne objawy (tępy ból w okolicy lędźwiowej, nudności, nadmierne pragnienie, suchość w ustach) pojawiają się dopiero po kilku dniach, a pełny obraz postępującej niewydolności nerek nawet po 2–3 tygodniach od zjedzenia, gdy związek z posiłkiem jest już nieoczywisty. Nie istnieje antidotum na orelaninę, leczenie ciężkich zatruć polega na dializie, a w skrajnych przypadkach na przeszczepie nerki. Przy najmniejszym podejrzeniu spożycia zasłonaka, nawet bez objawów, należy zgłosić się na SOR lub zadzwonić pod 112 i zachować resztki grzyba do identyfikacji.
Występowanie

Notowany w 18 krajach, głównie Europy Północnej i Środkowej (GBIF); gatunek ujęty też w checklistach Catalogue of Life, czeskiego Číselníku ČVSM, niemieckiej DGfM/Pilze Deutschland oraz francuskiego TAXREF.

⚠️ Nigdy nie jedz grzyba, którego nie jesteś w 100% pewien. Ten opis ma charakter informacyjny i nie zastępuje wiedzy doświadczonego grzybiarza. W razie wątpliwości skonsultuj się ze specjalistą; przy podejrzeniu zatrucia dzwoń 112.