🟡 Żółciak siarkowy

Rośnie jako pasożyt, a później saprotrof, na pniach i pniakach drzew liściastych, wywołując brunatną zgniliznę drewna; owocniki wyrastają zwykle wysoko na pniu, w kilku- do kilkunastoosobowych, dachówkowato ułożonych grupach. Sezon trwa od maja do października, ze szczytem intensywności między majem a lipcem — to jeden z pierwszych „dużych” grzybów sezonu, pojawiający się na długo przed klasycznym wysypem borowików czy kurek. Owocnik jest jednoroczny i rozkłada się w ciągu kilku-kilkunastu tygodni, więc okno na zbiór młodych, miękkich okazów bywa krótkie.

Młody owocnik ma jaskrawożółty do pomarańczowego kolor, miękką, soczystą, niemal gąbczastą konsystencję i przypomina bryłę świeżego masła — stąd żargonowe określenie stadium „maślanego”. Kapelusze są półkoliste lub wachlarzowate, o falistym brzegu, zrastające się bokami w jedną dachówkowatą, kilkudziesięciocentymetrową bryłę. Spód jest gąbczasty, usiany drobniutkimi porami w kolorze siarkowożółtym, z których wysypują się białe zarodniki. Z wiekiem barwa blednie do kremowej lub jasnobeżowej, a miąższ twardnieje, staje się łykowaty i suchy — to sygnał, że grzyb przerósł stadium jadalności. Prosty test w lesie: paznokciem powinno dać się łatwo wgnieść młody owocnik, a nożem przekroić go niemal jak ser; stary żółciak stawia twardy, włóknisty opór.

W lesie żółciaka trudno pomylić z grzybem trującym — jego jaskrawa barwa i dachówkowaty pokrój są dość charakterystyczne. Realną pomyłką bywa za to inny jadalny gatunek nadrzewny, wachlarzowiec olbrzymi (Meripilus giganteus), rosnący jednak od podstawy pnia w formie szarawo-brunatnej rozety, nie w jaskrawym żółto-pomarańczowym kolorze, i wyraźnie czerniejący po naciśnięciu — cecha, której żółciak nie ma. Prawdziwym zagrożeniem przy tym gatunku nie jest jednak pomyłka z inną hubą, lecz drzewo, na którym rośnie: żółciak wchłania substancje z podłoża, więc jego bezpieczeństwo zależy od żywiciela. Na dębie, wierzbie, topoli czy drzewach owocowych jest to sprawdzone i bezpieczne źródło pokarmu. Na cisie pospolitym — rosnącym coraz częściej jako żywopłot w miastach i ogrodach — żółciak wchłania z drewna toksyczne alkaloidy taksowe i staje się realnie niebezpieczny, mogąc wywołać zaburzenia rytmu serca. Co do robinii akacjowej najbardziej aktualne źródła klasyfikują ją jako bezpieczne drzewo-żywiciela, choć w sieci wciąż krążą starsze, niepotwierdzone ostrzeżenia — dla pełnego spokoju początkujący grzybiarze mogą po prostu wybierać okazy z dębu czy wierzby, gdzie ryzyko jest zerowe.

Zobacz też: Błyskoporek szczotkowaty

Do jedzenia nadają się wyłącznie młode, miękkie owocniki w stadium „maślanym” — nigdy surowe i nigdy stare, łykowate okazy. Obowiązkowy protokół obróbki: dokładnie oczyścić, pokroić, obgotować około 5 minut w osolonej wodzie (wywar koniecznie wylać, bo rozpuszczają się w nim szkodliwe substancje), a następnie smażyć lub dusić minimum kolejne 15 minut — dopiero taka dwuetapowa obróbka termiczna dezaktywuje ciepłolabilne, hemolityczne lektyny odpowiedzialne za większość zatruć. Po usmażeniu miąższ przypomina teksturą i lekko smakiem kurczaka, stąd popularna nazwa „kurczak z lasu” i zastosowanie w potrawkach, gulaszach czy jako wegański zamiennik mięsa.