🍄 Gdzie na grzyby — województwo Łódzkie

Cztery główne kierunki różnią się od siebie bardziej niż gdziekolwiek indziej w regionie. Lasy Spalskie, na wschodzie województwa nad Pilicą koło Tomaszowa Mazowieckiego, to około 9 tysięcy hektarów boru sosnowego na piaszczystych siedliskach, z pojedynczymi starodrzewami sosnowo-dębowymi — teren opisany osobno, bo ma własną stronę w tym atlasie. Na zupełnie innym biegunie leży Załęczański Park Krajobrazowy na południowym zachodzie, koło Wielunia: jeden z najstarszych parków krajobrazowych w Polsce, utworzony w 1978 roku, chroniący wapienne, jurajskie podłoże Wyżyny Wieluńskiej i najbardziej naturalny odcinek Warty, która wije się tu w niemal 40-kilometrowej pętli, żłobiąc wąwozy w skałach liczących 140–190 milionów lat. To krajobraz bliższy Jurze Krakowsko-Częstochowskiej niż nizinnemu łódzkiemu — z fragmentami buczyny chronionej w rezerwacie Bukowa Góra i borów mieszanych na wapiennym podłożu. Trzeci kierunek, na północy województwa między Skierniewicami, Łowiczem, Bolimowem a Żyrardowem, to Puszcza Bolimowska — resztki dawnych puszcz Bolimowskiej, Wiskickiej, Miednickiej, Korabiewskiej i Jaktorowskiej, dziś chronione jako Bolimowski Park Krajobrazowy. Sosna wciąż dominuje w drzewostanie, ale na żyźniejszych stokach doliny Rawki rosną grądy z dębem i grabem, a w zagłębieniach terenu — olsy i łęgi jesionowo-olszowe wzdłuż samej rzeki. Czwarty kierunek nie wymaga wyjazdu z miasta: Las Łagiewnicki w północno-wschodniej Łodzi, sześć kilometrów od placu Wolności, to prawie 1205 hektarów lasu w granicach administracyjnych miasta — jeden z największych miejskich kompleksów leśnych w Europie, z drzewostanem, w którym dąb zajmuje blisko połowę powierzchni, sosna 27 procent, a brzoza 20 procent.

W piaszczystych Lasach Spalskich sosna wyznacza repertuar: maślak zwyczajny, podgrzybek brunatny, rydz. W Załęczańskim Parku Krajobrazowym, na wapieniu i pod bukami, sytuacja jest inna — rośnie tam gołąbek zielonawy i gołąbek smaczny, oba lubiące zasadowe podłoże, a w ściółce bukowej i dębowej pojawia się lejkowiec dęty, ceniony mimo ponurej nazwy „trąbka śmierci”. W Puszczy Bolimowskiej, w wilgotnych grądach i łęgach nad Rawką, warto szukać łuskwiaka zmiennego, rosnącego kępkami na pniakach drzew liściastych — olchy, wierzby, dębu. Trzeba go jednak umieć odróżnić od śmiertelnie trującej hełmówki obrzeżonej, niemal identycznej z wyglądu, która rośnie wyłącznie na pniakach drzew iglastych i ma gładki, pozbawiony łusek trzon — to jedyna pewna różnica, więc przy najmniejszej wątpliwości lepiej odpuścić cały pieniek. W Lesie Łagiewnickim różnorodność drzewostanu — dąb, sosna, brzoza w jednym miejscu — przekłada się na różnorodność grzybów: od borowika szlachetnego po kurki, w zasięgu tramwaju czy autobusu miejskiego. Bezpieczeństwo w całym województwie wymaga znajomości dwóch najgroźniejszych gatunków: muchomora sromotnikowego, częstego w grądach dębowo-grabowych Puszczy Bolimowskiej i Załęcza, odpowiedzialnego za większość śmiertelnych zatruć grzybami w Polsce, oraz muchomora jadowitego, rzadszego, ale równie śmiercionośnego, spotykanego pod brzozami i bukami w wilgotniejszych partiach lasu. Ciekawostką jest żółciak siarkowy — jaskrawopomarańczowy grzyb nadrzewny, jadalny po obróbce, ale tylko jeśli rośnie na dębie, wierzbie czy topoli; na niektórych innych drzewach bywa niejadalny, więc gatunek drzewa-żywiciela trzeba sprawdzić, zanim owocnik trafi do koszyka.

Łódzkie leży w głębi Niziny Środkowopolskiej, z dala od łagodzącego wpływu morza i bez gór w zasięgu — klimat jest tu bardziej kontynentalny niż w zachodniej Polsce: lata bywają cieplejsze, ale i przymrozki potrafią przyjść wcześniej niż nad Odrą czy Wartą. W praktyce sezon grzybowy trzyma się typowego dla nizinnej Polski rytmu: pierwsze fale od lipca, główny sezon sierpień–październik, ze szczytem we wrześniu i październiku, kiedy nocne ochłodzenia po wciąż ciepłych dniach dają najlepsze warunki do owocowania. Piaszczyste Lasy Spalskie, podobnie jak Puszcza Notecka w Wielkopolsce, silniej reagują na suszę niż gliniaste, wilgotniejsze doliny Rawki czy Warty — po suchym lecie sezon w tamtejszym borze sosnowym bywa krótszy i słabszy niż w podmokłych partiach Puszczy Bolimowskiej czy w cienistych wąwozach Załęcza, gdzie wilgoć trzyma się dłużej.

Do Lasów Spalskich jedzie się w stronę Spały i Inowłodza, wschodnią częścią województwa nad Pilicą — dojazd i szczegółowe punkty startowe opisuje osobna strona tego atlasu. Do Załęczańskiego Parku Krajobrazowego trasa prowadzi przez Wieluń w stronę Załęcza Wielkiego i Żytniowa, gdzie zaczynają się szlaki wzdłuż wąwozów Warty. Do Puszczy Bolimowskiej dojeżdża się od strony Skierniewic, Łowicza lub Bolimowa — trzy różne wjazdy, zależnie od tego, którą część kompleksu chce się zobaczyć: dolinę Rawki, stare drzewostany liściaste czy podmokłe łąki. Do Lasu Łagiewnickiego w Łodzi prowadzi bezpośrednio komunikacja miejska — las zaczyna się kilka kilometrów od placu Wolności, w północno-wschodniej części miasta, więc to jedyny w województwie kierunek na grzyby dostępny bez samochodu.

W województwie łódzkim nie ma ani jednego parku narodowego, więc nie obowiązuje tu ten najostrzejszy z zakazów. Ograniczenia dotyczą pojedynczych rezerwatów przyrody wewnątrz parków krajobrazowych. W Bolimowskim Parku Krajobrazowym (23614 ha, ponad 60 procent lasu) działa pięć rezerwatów: Rzeka Rawka (497 ha, obejmujący całą dolinę rzeki), Kopanicha (42 ha, torfowisko), Ruda-Chlebacz (12 ha, ols), Puszcza Mariańska (120 ha, wielowiekowy las liściasty) i Polana Siwica (68 ha, podmokłe łąki) — w granicach każdego z nich zbiór jest zakazany, choć park krajobrazowy jako całość na to pozwala. W Załęczańskim Parku Krajobrazowym analogicznie chroniony jest fragment starego lasu bukowego w rezerwacie Bukowa Góra. W samym Lesie Łagiewnickim w Łodzi w 1996 roku utworzono rezerwat przyrody „Las Łagiewnicki” o powierzchni niespełna 70 hektarów — to jedyny fragment tego wielkiego miejskiego lasu, gdzie zbioru prowadzić nie wolno; na pozostałych ponad 1100 hektarach obowiązują zwykłe zasady jak w każdym lesie państwowym.

W Lesie Łagiewnickim, jako najłatwiej dostępnym miejscu w regionie, latem i jesienią bywa tłoczno — warto omijać alejki blisko głównych wejść i szukać dalej od najpopularniejszych tras spacerowych. W Załęczańskim Parku Krajobrazowym najciekawsze partie leżą w wąwozach i na zboczach, gdzie chłodniejszy, wilgotniejszy mikroklimat sprzyja grzybom dłużej niż na płaskich, nasłonecznionych fragmentach wyżyny. W Puszczy Bolimowskiej najlepiej szukać z dala od samej doliny Rawki, która w całości jest rezerwatem — trzeba trzymać się otaczających ją grądów i borów mieszanych. Po dłuższej suszy warto sprawdzić prognozę opadów osobno dla każdego z czterech kierunków, bo piaszczyste Lasy Spalskie i podmokłe partie Bolimowa reagują na brak deszczu zupełnie inaczej.