🍄 Gdzie na grzyby: Lasy Pszczyńskie

W promieniu ok. 15 km od środka kompleksu lasy państwowe i objęte planami urządzenia lasu zajmują ok. 23 884 ha, czyli ok. 26% powierzchni. Gatunki panujące w drzewostanach: sosna (71%), dąb (11%), olsza (6%), brzoza (5%). Średni wiek drzewostanów to ok. 57 lat; młode, do 40 lat, to 33% powierzchni, a starsze niż 80 lat 34%.

Przewaga drzew iglastych (71%) to warunki dla podgrzybka brunatnego, borowika szlachetnego i maślaków: zwyczajnego, pstrego i sitarza. Sporo młodych drzewostanów (33%): w młodych borach sosnowych szukaj gąski zielonki i rydza. Brzozy (5%) to miejsce koźlarza babki.

Terenem gospodarują nadleśnictwa: Kobiór, Bielsko, Ustroń, Rybnik (Lasy Państwowe). Okresowe zakazy wstępu do lasu, np. z powodu zagrożenia pożarowego albo prac leśnych, ogłasza właściwe nadleśnictwo, a widać je na mapie Banku Danych o Lasach.

W promieniu ok. 20 km od środka kompleksu jest 5 obszarów z zakazem zbioru grzybów (rezerwaty przyrody i parki narodowe). Najbliżej: rezerwat Babczyna Dolina (ok. 8 km), rezerwat Żubrowisko (ok. 8 km), rezerwat Rotuz (ok. 9 km), rezerwat Skarpa Wiślicka (ok. 19 km), rezerwat Morzyk (ok. 19 km). Granice wszystkich zobaczysz na mapie województwa w trybie „Lasy”.

Dane: Bank Danych o Lasach (drzewostany Lasów Państwowych i lasów objętych planami urządzenia lasu; lasy prywatne bez planu nie są ujęte), granice rezerwatów i parków narodowych: GDOŚ. Stan: 25.10.2026.

Kompleks leży w Kotlinie Oświęcimskiej, płaskiej nizinie w dorzeczu górnej Wisły między Wyżyną Śląsko-Krakowską a Pogórzem Śląskim, okolicy tysięcy hodowlanych stawów karpiowych, której część (od Pawłowic po Goczałkowice-Zdrój) działa dziś pod turystyczną marką „Żabi Kraj”. Te stawy to nie przypadek: Kotlina Oświęcimska jest jednym z najstarszych ośrodków hodowli karpia w Polsce, z tradycją sięgającą ponad 600 lat, a ich groble i rowy melioracyjne przecinają też same Lasy Pszczyńskie, nadając im wilgotniejszy, bardziej urozmaicony charakter niż suchym borom sosnowym dalej na północ województwa. Administracyjnie całość zarządza Nadleśnictwo Kobiór, 21 368 hektarów, z czego 20 373 to faktyczny las, jedno z największych nadleśnictw RDLP Katowice, dzielone tradycyjnie na zachodnie Lasy Kobiórskie i wschodnie Lasy Pszczyńskie (dawniej Dolne Lasy Pszczyńskie). Skład gatunkowy drzewostanu odzwierciedla tę historię: 61,1 procent sosny, 12,7 procent dębu, 7,7 procent brzozy, 6,1 procent olchy, po 4,1 procent buka i modrzewia oraz 1,6 procent świerka. To znacznie bogatszy zestaw niż w czystych borach sosnowych, efekt tego, że oryginalny las tych stron był buczyną dębową, zanim przemysł Górnego Śląska zniszczył go do tego stopnia, że trzeba było go zasadzić od nowa, głównie sosną i świerkiem. Najstarsze, najbardziej zbliżone do pierwotnego układu fragmenty, stary drzewostan bukowo-sosnowy, zachowały się w granicach zagrody żubrów w Jankowicach.

Borowik szlachetny rośnie tu szeroko, bo lasy mieszają sosnę, dąb, brzozę, buka i świerk, praktycznie każde z drzew, z którymi tworzy mikoryzę, więc trafia się w niemal każdej części kompleksu, nie tylko w jednym typie siedliska. Podstawą koszyka w typowej, sosnowej części pozostają maślak zwyczajny i rydz, a tam, gdzie do sosny dołącza świerk, podgrzybek brunatny. Modrzew, który w Lasach Pszczyńskich zajmuje niecodzienne jak na Śląsk 4,1 procent drzewostanu, daje szansę na maślaka żółtego, gatunek związany wyłącznie z tym drzewem i przez to rzadszy niż w borach bez modrzewiowej domieszki. Prawdziwym wyróżnikiem regionu są jednak kieszenie starszego lasu liściastego, skupione wokół zagrody żubrów i w płatach buczyny rozsianych po całym kompleksie: to tam, pod bukiem i dębem, trzeba szukać borowika ciemnobrązowego i gołąbka zielonawego, gatunków nieobecnych w typowych borach sosnowych dalej na północ Śląska. Brzoza, zajmująca prawie 8 procent drzewostanu, daje koźlarza pomarańczowożółtego, a olcha rosnąca wzdłuż licznych rowów i grobli stawowych, łuskwiaka zmiennego, rosnącego kępami na pniach. Kurka trzyma się całego kompleksu niezależnie od tego, jakie drzewo akurat rośnie obok. Z gatunków ryzykownych najgroźniejszy jest muchomor sromotnikowy, śmiertelnie trujący, rośnie dokładnie tam, gdzie najciekawsze gatunki jadalne, czyli pod starszym dębem i bukiem, więc każde wejście w te partie lasu wymaga dokładnego sprawdzenia kapelusza i pochwy u podstawy trzonu. W czysto sosnowych fragmentach czyha zasłonak czerwony, również śmiertelnie trujący, łatwy do przeoczenia wśród maślaków i rydzów. Pod brzozami trzeba też uważać na mleczaja wełniankę, trujący gatunek, który początkującym grzybiarzom bywa mylony z jadalnymi mleczajami rosnącymi w tym samym siedlisku.

Bliskość Beskidów, które wychwytują więcej opadów niż płaskie równiny dalej na północ województwa, oraz gęsta sieć stawów i rowów melioracyjnych sprawiają, że runo w Lasach Pszczyńskich rzadziej cierpi na deficyt wilgoci niż w piaszczystych borach Lasów Lublinieckich czy Puszczy Noteckiej. Sezon zaczyna się już w czerwcu, pierwsze kurki pojawiają się szybko po ciepłych deszczach, bo wilgotna, bogatsza w próchnicę gleba mieszanego lasu trzyma wodę dłużej niż czysty piasek. Prawdziwy szczyt przypada jednak na październik, kiedy do gry wchodzą jesienne gatunki liściaste w płatach buczyny koło zagrody żubrów, a w borowej części kompleksu kończy się sezon na maślaki i rydze. Dzięki tej wilgotności runo w Lasach Pszczyńskich zwykle trzyma się dłużej po pojedynczym deszczu niż w suchszych, piaszczystych borach, nie trzeba się tu tak bardzo spieszyć w pierwszych dniach po opadach.

Najwygodniej wejść od strony Kobioru, z centrum miejscowości, ulicą Leśników, prowadzi droga w głąb Lasów Kobiórskich i, po około 4 kilometrach pieszo, do rezerwatu Babczyna Dolina. Od strony Pszczyny wygodne punkty startowe to parkingi „Nad Pszczynką” i „Stara Targowica” w samym mieście, skąd blisko do wschodniej, właściwej części Lasów Pszczyńskich i do zagrody żubrów w Jankowicach. Trzecim kierunkiem jest Tychy, parking przy Paprocanach, niedaleko Piramidy, prowadzi w stronę północnych skrajów kompleksu. Suszec i Pawłowice, leżące na południowym i zachodnim skraju lasów, to dobre punkty wypadowe dla kogoś, kto chce trzymać się z dala od najbardziej uczęszczanych tras. Sam kompleks przecina niebieska trasa rowerowa Plessówka (nr 178, 43 km) prowadząca z Pawłowic przez Suszec i Kobiór do Pszczyny, dobry sposób, żeby w jeden dzień rozeznać się w całym terenie, zanim wróci się pieszo w konkretne miejsce. W Kobiórze dodatkowo działają dwie krótsze pętle, Niedźwiedziówka i Smolarnia, obie po 8 kilometrów.

W centrum kompleksu, w Jankowicach, leży rezerwat „Żubrowisko”, 744,77 hektara, utworzony w 1996 roku, największy rezerwat przyrody w całym województwie śląskim. Chroni zamkniętą, zachowawczą hodowlę żubrów linii pszczyńskiej, prowadzoną nieprzerwanie od 1865 roku, to najstarsza wciąż istniejąca hodowla żubrów na świecie. Jak w każdym rezerwacie przyrody w Polsce, zbiór grzybów i płodów runa jest tu z mocy ustawy zakazany niezależnie od tego, czy akurat widać tabliczkę zakazu, a dodatkowym, oczywistym powodem, żeby trzymać się z dala od ogrodzenia zagrody, są same żubry, największe ssaki lądowe Europy. Drugim rezerwatem nadleśnictwa jest „Babczyna Dolina” w gminach Suszec i Kobiór, w leśnictwie Radostowice, blisko 76 hektarów lasu bagiennego z rzadką florą mszaków, utworzony w 2002 roku rozporządzeniem wojewody śląskiego. Poza granicami tych dwóch rezerwatów cały kompleks to zwykły las gospodarczy Nadleśnictwa Kobiór, gdzie zbiór na własny użytek jest w pełni legalny, nie ma tu ani parku narodowego, ani terenów wojskowych, w przeciwieństwie do niejednego innego kompleksu w regionie.

Warto pamiętać, że najciekawsze, liściaste gatunki, borowik ciemnobrązowy, gołąbek zielonawy, nie są rozsiane po całym kompleksie, tylko skupione w konkretnych kieszeniach starszego lasu wokół zagrody żubrów i w rozproszonych płatach buczyny; szukanie ich w typowym borze sosnowym dalej od Jankowic będzie stratą czasu. Gęsta sieć stawów i rowów melioracyjnych, charakterystyczna dla całej Kotliny Oświęcimskiej, oznacza też więcej wilgoci niż w suchych borach, a to sprzyja kleszczom, po każdym wyjściu, zwłaszcza w wilgotniejszych partiach nad ciekami, warto się dokładnie sprawdzić. W pobliżu samej zagrody żubrów najlepiej trzymać się oznakowanych dróg leśnych i nie zbliżać się do ogrodzenia, niezależnie od zakazu zbioru w rezerwacie, to po prostu duże, dzikie zwierzęta. Po sierpniowych i wrześniowych deszczach borowa część kompleksu, bliżej Pawłowic i Suszca, zwykle daje szybszy i pewniejszy wysyp maślaków niż wilgotniejsze, bardziej cieniste partie koło Kobioru.