🍄 Gdzie na grzyby, Legionowo

W promieniu ok. 25 km od centrum miasta lasy państwowe i objęte planami urządzenia lasu zajmują ok. 58 788 ha, czyli ok. 24% powierzchni. Gatunki panujące w drzewostanach: sosna (74%), dąb (9%), olsza (8%), brzoza (8%). Średni wiek drzewostanów to ok. 61 lat; młode, do 40 lat, to 13% powierzchni, a starsze niż 80 lat 32%.

Przewaga drzew iglastych (74%) to warunki dla podgrzybka brunatnego, borowika szlachetnego i maślaków: zwyczajnego, pstrego i sitarza. Brzozy (8%) to miejsce koźlarza babki; olsy (8%) są wilgotne i zwykle uboższe w cenione grzyby.

Terenem gospodarują nadleśnictwa: Jabłonna, Drewnica, Chojnów, Płońsk, Pułtusk (Lasy Państwowe). Okresowe zakazy wstępu do lasu, np. z powodu zagrożenia pożarowego albo prac leśnych, ogłasza właściwe nadleśnictwo, a widać je na mapie Banku Danych o Lasach.

W promieniu ok. 30 km od centrum miasta jest 38 obszarów z zakazem zbioru grzybów (rezerwaty przyrody i parki narodowe). Najbliżej: rezerwat Bukowiec Jabłonowski (ok. 1 km), rezerwat Ławice Kiełpińskie (ok. 3 km), rezerwat Jabłonna (ok. 4 km), rezerwat Buchnik Las (ok. 4 km), rezerwat Jezioro Kiełpińskie (ok. 5 km), rezerwat Wieliszewskie Łęgi (ok. 8 km). Granice wszystkich zobaczysz na mapie województwa w trybie „Lasy”.

Dane: Bank Danych o Lasach (drzewostany Lasów Państwowych i lasów objętych planami urządzenia lasu; lasy prywatne bez planu nie są ujęte), granice rezerwatów i parków narodowych: GDOŚ. Stan: 25.10.2026.

Legionowo leży w Kotlinie Warszawskiej, w miejscu, gdzie Narew zbliża się do Wisły, a jego bezpośrednie sąsiedztwo zdominowane jest przez wodę: Jezioro Zegrzyńskie, sztuczny zbiornik spiętrzony zaporą w Dębem w 1963 roku, zalało dawną dolinę rzeczną i dziś jest największym akwenem tej części Mazowsza. Lasy wokół miasta rosną na tych samych piaszczystych tarasach nadrzecznych co w całej Kotlinie Warszawskiej, ale bliskość dwóch rzek, Narwi i Wisły, sprawia, że w drzewostanie więcej jest brzozy, olchy i wierzby niż w suchszych borach sosnowych na południe od Warszawy. Na południe od miasta, między Jabłonną a Chotomowem, ciągną się Lasy Chotomowskie, dawniej zwane Lasami Rajszewskimi, pas boru sosnowego świeżego na wydmach śródlądowych z domieszką starego dębostanu, rozciągnięty na około siedmiu kilometrach w stronę wsi Trzciany. Na wschodzie, w gminach Nieporęt i Wieliszew, las miesza się z podmokłymi łęgami wzdłuż Kanału Żerańskiego i dawnego koryta Narwi, tu drzewostan zmienia charakter, z przewagą brzozy i olchy nad sosną. Dalej na północ, za Serockiem, krajobraz otwiera się na dolinę środkowej Narwi, a przez samo Zegrze wciąż widać ślady dawnej roli tego miejsca jako garnizonu wojsk łączności.

Przewaga brzozy i olchy nad czystą sosną w lasach wokół Legionowa daje inny koszyk niż w suchych borach na południe od Warszawy: koźlarz babka i koźlarz pomarańczowożółty, związane wyłącznie z brzozą, są tu liczniejsze niż w typowym borze sosnowym, a w wilgotniejszych partiach nad Narwią i Kanałem Żerańskim pojawia się łuskwiak zmienny, rosnący kępami na pniach brzóz i olch. Tam, gdzie zachował się bór sosnowy, głównie w Lasach Chotomowskich w stronę Jabłonny, nadal można liczyć na maślaka zwyczajnego i podgrzybka brunatnego, a starsze dęby dają borowika szlachetnego. Kurka rośnie praktycznie wszędzie od czerwca do października. Jesienią, gdy liście topól i wierzb nad Narwią zaczynają żółknąć, na ich pniach pojawia się żółciak siarkowy, jaskrawopomarańczowy, trudny do przeoczenia gatunek jadalny po obróbce, którego jadalność zależy od tego, na jakim drzewie akurat wyrósł. Zimą, w łagodniejsze lata aż do grudnia, na pniach wierzb i topól wzdłuż zalewu owocuje płomiennica zimowa, jeden z niewielu grzybów, po które sensownie wyjść w listopadzie. Z ryzykownych gatunków trzeba znać dwa, związane właśnie z tym wilgotnym, brzozowo-olchowym środowiskiem: mleczaja wełniankę, trującego sobowtóra jadalnych mleczajów rosnącego pod brzozami, oraz muchomora sromotnikowego w starszych partiach z domieszką dębu w Lasach Chotomowskich, najgroźniejszy trujący grzyb w Polsce, obecny wszędzie tam, gdzie rośnie stary dąb.

Bliskość dwóch dużych zbiorników wodnych, Narwi i Zalewu Zegrzyńskiego, utrzymuje w okolicznych lasach wyższą wilgotność powietrza niż w suchszych borach sosnowych dalej od rzek, więc sezon bywa tu bardziej wyrównany i mniej zależny od pojedynczego deszczu niż na piaszczystych sandrach. Start przypada na czerwiec wraz z pierwszymi kurkami, szczyt na wrzesień i październik, a w łęgowych, wilgotnych partiach nad Narwią i Kanałem Żerańskim sezon ciągnie się wyraźnie dłużej niż w suchszych Lasach Chotomowskich, pojedyncze gatunki, jak płomiennica zimowa na wierzbach i topolach, owocują nawet w grudniu, jeśli zima jest łagodna. Wiosną, zanim ruszy właściwy sezon, warto pamiętać o wcześniejszym ryzyku: pod sosnami w Lasach Chotomowskich już od kwietnia pojawia się piestrzenica kasztanowata, o czym łatwo zapomnieć, czekając na jesienne wysypy.

Najbliżej ma się do Jabłonny, około 5 kilometrów, i Wieliszewa w podobnej odległości, obie miejscowości leżą praktycznie na granicy miasta i dają najszybszy dostęp do lasu bez samochodu, autobusem albo rowerem. Lasy Chotomowskie zaczynają się zaraz za Chotomowem, w stronę Rajszewa i dalej Trzcian, teren zarządza Nadleśnictwo Jabłonna, które ma swoje leśnictwo z siedzibą w samym Legionowie, przy szkółce leśnej Skierdy. Na wschód od miasta, w gminie Nieporęt, dobrym punktem wyjścia jest Wólka Radzymińska, miejscowość regularnie wymieniana przez grzybiarzy z regionu, z lasami pod opieką miejscowego leśnictwa. W stronę Zalewu Zegrzyńskiego najwygodniej przez Dębe, gdzie stoi zapora z 1963 roku, i dalej do Serocka, kilkanaście kilometrów, skąd otwiera się droga do rozleglejszych lasów doliny środkowej Narwi i, w perspektywie całodniowej wyprawy, do Puszczy Białej w stronę Pułtuska i Wyszkowa. Kampinoski Park Narodowy, choć leży w tym samym województwie, wymaga z Legionowa zupełnie innej logistyki niż z Warszawy, trzeba przeprawić się przez Wisłę, czy to przez stolicę od południa, czy przez Nowy Dwór Mazowiecki i most w Modlinie od północy, co i tak niczego nie zmienia w kwestii zakazu zbioru.

Najbliższy lasek na granicy miasta wcale nie jest tym, po który warto sięgać po koszyk: rezerwat Puszcza Słupecka, 160 hektarów łęgów, dąbrów i borów na styku dróg Marki–Nieporęt i Marki–Legionowo, leży dosłownie u wrót miasta i jest objęty pełnym zakazem zbioru runa leśnego. Po drugiej stronie drogi wojewódzkiej sąsiaduje z nim kolejny rezerwat, Łęgi Czarnej Strugi w gminie Nieporęt, chroniący niemal 40 hektarów łęgu olszowo-jesionowego z domieszką brzozy, osiki, dębu i graba. W samych Lasach Chotomowskich działa mniejszy rezerwat Jabłonna, 22,19 hektara, od 1980 roku, chroniący fragment świetlistej dąbrowy, reszta kompleksu, poza tą enklawą, jest zwykłym lasem gospodarczym Nadleśnictwa Jabłonna, gdzie zbiór na własny użytek jest dozwolony. W gminach Nieporęt i Wieliszew działa też niewielki rezerwat florystyczny Wieliszewskie Łęgi, 18,58 hektara. Żaden z tych zakazów nie ma rangi parku narodowego, kary bywają niższe niż w Kampinoskim Parku Narodowym, ale zasada jest ta sama: w rezerwacie przyrody grozi mandat niezależnie od tego, czy naruszenie zdarzyło się w rozległym parku narodowym, czy w osiemnastohektarowym rezerwacie florystycznym nad Narwią. Sam Kampinoski Park Narodowy leży już poza bezpośrednim zasięgiem Legionowa, ale warto pamiętać o jego zakazie, bo część mieszkańców powiatu legionowskiego dojeżdża do niego przez Nowy Dwór Mazowiecki.

Zanim wyruszysz w stronę pozornie oczywistego lasu tuż za miastem, sprawdź na mapie, czy to nie Puszcza Słupecka albo Łęgi Czarnej Strugi, to dwa najbliższe Legionowu rezerwaty i zarazem najłatwiejsza pułapka dla kogoś, kto kieruje się wyłącznie odległością. Lasy Chotomowskie w stronę Jabłonny sprawdzają się najlepiej na krótki, popołudniowy wypad, bo dojazd zajmuje kilkanaście minut, ale właśnie dlatego bywają mocniej przeczesywane niż dalsze lasy Nieporętu i Wieliszewa. Po suchszym tygodniu warto szukać bliżej wody, w wilgotniejszych łęgach nad Kanałem Żerańskim i Narwią grzybnia trzyma się dłużej niż w piaszczystych partiach Lasów Chotomowskich. Jesienią, gdy w powietrzu czuć już chłód znad Zalewu Zegrzyńskiego, warto sprawdzić pnie przybrzeżnych wierzb i topoli pod kątem żółciaka siarkowego albo późnej płomiennicy, to gatunki, o których zbieracze nastawieni wyłącznie na borowiki i kurki najczęściej zapominają.

W lasach gospodarczych Lasów Państwowych zbiór na własne potrzeby jest dozwolony i bezpłatny. Zakaz obowiązuje w parkach narodowych, rezerwatach przyrody i uprawach do 4 m. → zasady zbierania grzybów.