🍄 Gdzie na grzyby — województwo Opolskie

Bory Stobrawskie to zwarty kompleks leśny o powierzchni około 420 kilometrów kwadratowych, rozciągnięty wzdłuż Stobrawy i jej dopływów przez powiaty brzeski (gminy Lewin Brzeski i Lubsza), opolski, kluczborski i namysłowski. Większość tego obszaru, 52 636,5 hektara, chroni od 1999 roku Stobrawski Park Krajobrazowy, w którym lasy zajmują blisko 80 procent powierzchni. Rdzeń kompleksu to typowe dla śląskich sandrów bory sosnowe, miejscami z zachowanymi płatami dwustuletniego starodrzewu, ale w dolinach rzek krajobraz zmienia się diametralnie: rosną tam żyzne grądy z przewagą dębu, łęgi jesionowo-olszowe i jesionowo-wiązowe, a w nielicznych miejscach nawet bardzo już w Polsce rzadkie łęgi wierzbowo-topolowe. Ta różnorodność siedlisk przekłada się na liczby: w granicach parku żyje około 240 gatunków zwierząt objętych ochroną, w tym 151 gatunków ptaków, a rośnie tu ponad 40 gatunków roślin chronionych i około 130 gatunków rzadkich. Poza Borami Stobrawskimi województwo ma jeszcze dwa realne, choć mniejsze skupiska lasu: Bory Niemodlińskie na południowy zachód od Opola, największy kompleks w zachodniej części górnej doliny Odry, licząca 480 kilometrów kwadratowych pozostałość dawnej Przesieki Śląskiej — pasa granicznych puszcz, dziś w dużej mierze zastępowanego monokulturą sosnową — oraz podgórskie lasy Parku Krajobrazowego Gór Opawskich przy granicy z Czechami, gdzie na blisko 75 procentach powierzchni parku rosną zachowane buczyny, grądy i lasy łęgowe, zupełnie inne niż nizinne bory reszty województwa.

W piaszczystym, sosnowym rdzeniu Borów Stobrawskich trzon zbiorów to klasyka boru: maślak zwyczajny i rydz po letnich deszczach, podgrzybek brunatny tam, gdzie do sosny dołącza świerk, a jesienią, gdy inne gatunki już kończą owocować — gąska zielonka. Borowik szlachetny rośnie w całym kompleksie, ale największe okazy trafiają się tam, gdzie drzewostan ma już sto kilkadziesiąt albo dwieście lat, czyli w nielicznych, chronionych płatach starodrzewu, nie w młodszych, produkcyjnych partiach sosny. Prawdziwa różnorodność zaczyna się jednak dopiero w dolinach rzecznych: pod dębami i grabami żyznych grądów rośnie gołąbek zielonawofioletowy, jeden z niewielu gołąbków tolerujących tak szeroki wachlarz siedlisk, a na pniach wierzb i topoli w rzadkich już łęgach nadrzecznych — żółciak siarkowy, jaskrawopomarańczowy grzyb, którego jadalność zależy od tego, na jakim drzewie akurat wyrósł, oraz płomiennica zimowa, jeden z niewielu gatunków, po które sensownie wyjść jeszcze późną jesienią, nawet w listopadzie. Kurka trzyma się całego kompleksu niezależnie od typu lasu. Z gatunków niebezpiecznych sosnowy rdzeń kompleksu kryje zasłonaka czerwonego — objawy zatrucia jego toksyną, orelaniną, pojawiają się nieraz dopiero po kilku czy kilkunastu dniach, więc łatwo nie skojarzyć ich z konkretnym grzybobraniem. W dębowych partiach dolin rzecznych czeka z kolei muchomor sromotnikowy, najgroźniejszy trujący grzyb w Polsce, obecny wszędzie tam, gdzie rośnie stary dąb.

Bory Stobrawskie startują później niż mieszane lasy południa województwa śląskiego — realnie dopiero we wrześniu, ze szczytem w październiku, nie w czerwcu, jak bywa w lasach z większym udziałem liścia i próchnicy. Powód jest prosty: piaszczysty, sosnowy rdzeń kompleksu wysycha równie szybko, jak wchłania wodę, więc dopóki nie przyjdą dłuższe, jesienne opady, grzybnia nie rusza na dobre. Wyjątkiem są doliny rzeczne — tam, gdzie żyzniejsze, wilgotniejsze podłoże grądów i łęgów trzyma wodę znacznie dłużej niż piasek, sezon bywa wyraźnie wcześniejszy i bardziej wyrównany, więc warto go szukać nad samą Stobrawą, a nie w głębi suchego boru, jeśli zależy na czymś przed wrześniem.

Naturalnym punktem wyjścia jest Opole, skąd w kilkanaście–kilkadziesiąt minut dojeżdża się do południowego skraju kompleksu. Lewin Brzeski i gmina Lubsza, na zachodnim krańcu Borów Stobrawskich w powiecie brzeskim, dają dostęp do partii kompleksu bliższych Odrze, a Kluczbork i Namysłów na północy — do rozleglejszych, bardziej zwartych fragmentów boru dalej od miasta wojewódzkiego. Ozimek, na południowo-wschodnim skraju, leży już blisko granicy z powiatem strzeleckim i korytarzem doliny Małej Panwi prowadzącym dalej w stronę Zawadzkiego i Lasów Lublinieckich — dobry punkt dla kogoś, kto planuje połączyć wyjazd do Borów Stobrawskich z dalszą trasą na południe.

Opolskie należy do pięciu województw, w których nie ma ani jednego parku narodowego — obok śląskiego, łódzkiego, kujawsko-pomorskiego i warmińsko-mazurskiego. Najsurowsza z form ochrony przyrody po prostu tu nie występuje. Same Bory Stobrawskie chroni park krajobrazowy, nie park narodowy, a to prawnie zupełnie inna kategoria: w parkach krajobrazowych, w przeciwieństwie do parków narodowych i rezerwatów przyrody, zbiór grzybów i runa leśnego na własny użytek jest co do zasady dozwolony. Tak jak większość polskich parków krajobrazowych, Stobrawski Park Krajobrazowy zawiera w granicach kilka niewielkich rezerwatów przyrody, gdzie reguły się odwracają — tam grzyby zostają tam, gdzie wyrosły, a nie w koszyku, więc warto sprawdzać oznakowanie, wchodząc w nieznaną część lasu. Podobnie liberalny status mają pozostałe dwa kompleksy województwa: Bory Niemodlińskie objęte są jedynie obszarem chronionego krajobrazu, najłagodniejszą z polskich form ochrony, a Park Krajobrazowy Gór Opawskich działa na tych samych zasadach co Stobrawski. W praktyce oznacza to, że opolskie jest jednym z bardziej liberalnych dla grzybiarzy województw w kraju — bez wielkoobszarowych zakazów, z którymi trzeba się liczyć choćby w sąsiednim województwie śląskim.

Warto od razu zdecydować, na czym zależy: klasyczny, pewny wysyp maślaków i rydzów jest w suchym, sosnowym rdzeniu Borów Stobrawskich, ale kto szuka czegoś rzadszego, powinien trzymać się dolin samej Stobrawy i jej dopływów, gdzie rosną grądy i łęgi. Po krótszych, letnich deszczach lepiej od razu jechać nad rzekę, bo piaszczysty rdzeń kompleksu i tak zdąży wyschnąć, zanim cokolwiek w nim wyrośnie. Brak parku narodowego w całym województwie nie oznacza braku ograniczeń w ogóle — pojedyncze rezerwaty w granicach parków krajobrazowych wciąż obowiązują, więc oznakowania przy wejściu do lasu nie warto ignorować, nawet jeśli reszta województwa jest wyjątkowo przyjazna zbieraczom.