🍄 Gdzie na grzyby: Bory Stobrawskie

Kompleks rozciąga się na terenie czterech powiatów: brzeskiego (gminy Lewin Brzeski i Lubsza), opolskiego (Dobrzeń Wielki, Dąbrowa, Łubniany, Murów, Popielów), kluczborskiego (Kluczbork, Lasowice Wielkie, Wołczyn) i namysłowskiego (Świerczów, Pokój) — a jego rdzeniem są zwarte lasy stobrawsko-turawskie, w większości monokultury sosnowe posadzone na ubogich, piaszczystych glebach charakterystycznych dla tej części Niziny Śląskiej. W dolinach Stobrawy i Odry obraz się zmienia: rosną tam grądy z dębem i grabem oraz lasy łęgowe — jesionowo-olszowe, wiązowo-jesionowe, a miejscami wciąż spotykany, choć w Polsce coraz rzadszy, łęg wierzbowo-topolowy nad samą rzeką. Cały ten obszar chroni Stobrawski Park Krajobrazowy, ustanowiony we wrześniu 1999 roku jako najmłodszy park krajobrazowy województwa opolskiego, obejmujący 52 636,5 hektara. To bogactwo siedlisk przekłada się na liczby: w parku odnotowano ponad 40 gatunków chronionych roślin i około 130 gatunków rzadkich, w tym storczyki i rosiczki, a wśród zwierząt żyją tu wydry, bobry i kilka gatunków ptaków drapieżnych — w wodach dopływów Odry bytuje też husarz władca, największa ważka w Europie.

Borowik szlachetny rośnie tu praktycznie wszędzie — zarówno w czystym borze sosnowym, jak i w nadrzecznych grądach — ale to, co mu towarzyszy, zależy od tego, po której stronie granicy bór–dolina akurat się jest. W suchszej, sosnowej części kompleksu obficie owocują maślak zwyczajny i rydz, klasyczny duet borów tej części Polski, a przy starszych, dwustuletnich sosnach trafia się okazała kozia broda. Bliżej Stobrawy i Odry, w grądach i łęgach, do głosu dochodzą gatunki związane z dębem i grabem: krasnoborowik ceglastopory, gołąbek wyborny i gołąbek zielonawofioletowy, a na martwym drewnie i przy starych pniach — opieńka ciemna, zbierana tu tradycyjnie, choć wymagająca dobrej obróbki termicznej. Kurki najliczniej rosną na granicy tych dwóch środowisk, tam gdzie do sosny domieszała się już brzoza lub dąb. Czego tu brak, w przeciwieństwie do gór czy Jury: gatunków górskich i wapieniolubnych — to czysto nizinny, rzeczny krajobraz grzybowy. Bezpieczeństwo wymaga tu podwójnej czujności, bo zagrożenia są dwa: w borze sosnowym goryczak żółciowy bywa mylony z młodym borowikiem, a w wilgotniejszych partiach nad rzeką realnie występuje muchomor rdzawobrązowy — jadalny po obróbce, ale na etapie młodego, jeszcze osłoniętego owocnika łatwy do pomylenia z bardziej niebezpiecznymi gatunkami muchomorów. W samym borze najpoważniejszym ryzykiem pozostaje zasłonak czerwony, śmiertelnie trujący i rosnący w tych samych piaszczystych partiach co płachetka zwyczajna.

Sezon w Borach Stobrawskich zaczyna się wcześniej niż w czystych, piaszczystych borach dalej na zachodzie — zwykle już w sierpniu, bo obecność rzek i wilgotnych dolin sprawia, że grunt nie przesycha tak szybko jak w monokulturach na czystym piasku. Mimo to większość kompleksu wciąż jest borem sosnowym, więc na prawdziwie czerwcowy start, typowy dla żyznych grądów i buczyn, nie ma tu co liczyć. Szczyt sezonu przypada na październik, kiedy niższe temperatury ograniczają parowanie, a jesienne deszcze utrzymują się w ściółce znacznie dłużej niż letnie. W dolinach Stobrawy i Odry, dzięki stałej bliskości wody, wysypy bywają nieco bardziej regularne z tygodnia na tydzień niż w suchszej części boru, gdzie o obfitości decyduje głównie to, ile w danym momencie spadło deszczu.

Dobrymi punktami startowymi są mniejsze miejscowości leżące w środku kompleksu, blisko granicy boru i doliny: Dębska Kuźnia i Grabice od strony wschodniej, Tuły i Radawie bliżej centrum parku krajobrazowego, a Lubsza i Radomierowice od strony zachodniej, w gminie, gdzie skupiają się wszystkie cztery rezerwaty przyrody kompleksu. Same drogi wewnątrz parku są w większości nieutwardzone, ale przejezdne, dlatego lokalnie poleca się zwiedzanie rowerem — to też sposób, żeby w sezonie dotrzeć głębiej w las, dalej od tras dostępnych samochodem, gdzie presja zbieraczy bywa mniejsza. Gminy Popielów, Murów, Dąbrowa i Łubniany w powiecie opolskim leżą najbliżej samego Opola i stamtąd też wygodnie wjechać w zachodnią część boru.

Na terenie Stobrawskiego Parku Krajobrazowego zbiór grzybów jest co do zasady dozwolony — sam park krajobrazowy, w odróżnieniu od parku narodowego, nie wprowadza generalnego zakazu. Wyjątkiem są cztery rezerwaty przyrody, wszystkie leżące w gminie Lubsza: Leśna Woda, chroniący fragment lasu mieszanego z dominacją buka i sosny, w tym jeden buk uznany za pomnik przyrody; Rogalice, niewielki rezerwat lasu liściastego z domieszką świerka; oraz Lubsza, położony przy drodze z Brzegu do Namysłowa, ze starymi okazami buków. We wszystkich trzech obowiązuje zakaz zbierania runa leśnego i schodzenia z wyznaczonych ścieżek. Osobną ostrożność warto zachować wobec samych gatunków — na terenie parku rośnie 10 gatunków grzybów objętych w Polsce ochroną (2 ściśle, 8 częściowo) oraz 66 gatunków z ogólnopolskiej czerwonej listy grzybów zagrożonych, więc niepewny, rzadko widywany okaz lepiej zostawić w lesie, a nie wrzucać do koszyka na wszelki wypadek. W Borach Stobrawskich nie ma parku narodowego ani terenów wojskowych zamkniętych dla ruchu.

Wybór trasy warto uzależnić od tego, czy zależy bardziej na ilości, czy na różnorodności: sucha, sosnowa część kompleksu daje pewniejsze, obfitsze wysypy maślaków i rydzów, a dolina Stobrawy i Odry — mniej przewidywalną, ale bogatszą w gatunki mieszankę borowików, gołąbków i opieniek. Po dłuższej suszy warto od razu kierować się w stronę rzeki, bo tam wilgoć w glebie utrzymuje się najdłużej, podczas gdy sosnowe fragmenty boru na piasku wysychają w ciągu kilku dni. Rower sprawdza się tu lepiej niż w niejednym innym kompleksie tej wielkości — nieutwardzone drogi leśne są przejezdne, a poruszanie się nimi pozwala w jeden dzień odwiedzić i suchy bór, i wilgotniejszą dolinę, bez przekładania wyprawy na dwa osobne wyjazdy. W okolicach rezerwatów w gminie Lubsza warto zwracać uwagę na oznakowanie granic — te niewielkie enklawy bywają słabo widoczne z głównych dróg leśnych.