🍄 Gdzie na grzyby: Puszcza Bukowa

Wzgórza Bukowe to morena czołowa i denna z fazy pomorskiej zlodowacenia bałtyckiego, poprzecinana wąwozami, parowami i dolinkami źródliskowymi — zupełnie inny krajobraz niż płaska, sandrowa Puszcza Goleniowska po drugiej stronie Odry. Pod cienką warstwą gleby zalegają tu miejscami złoża kredy jeziornej: już w XVI wieku wypalano z niej wapno na potrzeby klasztoru św. Jana w Szczecinie, a XIX-wieczna cementownia „Stern” eksploatowała je aż do 1925 roku, kiedy wyrobisko zalała woda gruntowa — tak powstało turkusowe Jezioro Szmaragdowe. Ten węglanowy, zasobny w wapń podkład to główny powód, dla którego rośnie tu żyzna buczyna, a nie uboga buczyna kwaśna typowa dla piaszczystych terenów: runo jest bogatsze, gleba wilgotniejsza, a w rezerwacie „Źródliskowa Buczyna” kwitną nawet storczyki. Obok buka rosną domieszki dębu i grabu na zboczach oraz łęgi olszowo-jesionowe w dolinkach strumieni; sosna i świerk pojawiają się tylko fragmentarycznie, głównie na obrzeżach kompleksu, w sąsiedztwie jezior polodowcowych, takich jak Jezioro Binowskie.

To jedyny kompleks w regionie, gdzie warto szukać grzybów typowych dla ciepłych lasów liściastych na wapiennym podłożu, a nie dla borów sosnowych. Borowik szlachetny rośnie tu pod bukiem i dębem, ale towarzyszy mu borowik ciemnobrązowy — cieplolubny gatunek spod buków i dębów, rzadszy niż w borach, za to charakterystyczny właśnie dla żyznych grądów i buczyn takich jak ta. Gołąbki mają tu najbogatszą reprezentację w regionie: gołąbek smaczny (wyłącznie pod bukiem), gołąbek wyborny i gołąbek zielonawy, ceniony za orzechowy smak. W starszych partiach lasu, bliżej rezerwatów, pojawia się lejkowiec dęty (trąbka śmierci) i chroniona soplówka jeżowata na martwym drewnie buka — gatunki, których nie znajdziesz w borze sosnowym Puszczy Goleniowskiej. Zasobne w wapń podłoże sprzyja też trufli letniej pod starymi bukami i grabami — w Polsce rzadkiej, ale notowanej właśnie w takich lasach. Kurki rosną tu powszechnie, choć drobniejsze niż w borach iglastych. Czego tu nie ma: brak maślaków (potrzebują sosny lub modrzewia) i brak rydza — to gatunki typowe dla Puszczy Goleniowskiej, nie Bukowej. Z ryzykownych: pod bukiem i dębem rośnie muchomor sromotnikowy, najgroźniejszy trujący grzyb w Polsce — to właśnie te drzewa są jego głównymi partnerami mikoryzowymi, więc w buczynie trzeba być czujniejszym niż w borze. Towarzyszy mu gorzka, trująca gąska siarkowa oraz chroniony, ale trujący borowik szatański, lubiący ciepłe, wapienne zbocza — dokładnie takie jak w Puszczy Bukowej.

Sezon w buczynie rusza wcześniej niż w borach sosnowych regionu — już w czerwcu i lipcu owocuje borowik ciemnobrązowy i pierwsze gołąbki, korzystając z cienia i wilgoci gęstego listowia. Główna fala przypada na sierpień i wrzesień, gdy zasobna w próchnicę ściółka bukowa najlepiej trzyma wilgoć po letnich burzach — to przewaga tego kompleksu nad piaszczystą Goleniowską, gdzie woda znika z podłoża znacznie szybciej. Szczyt sezonu na borowika szlachetnego i gołąbki przypada na wrzesień-październik. Łagodny, przymorski klimat Szczecina opóźnia pierwsze przymrozki, więc opieńki i lejkowiec dęty można zbierać jeszcze w listopadzie, a trufla letnia najlepszy aromat osiąga dopiero jesienią. W tzw. latach nasiennych buka (powtarzających się co 3-8 lat) grzyby towarzyszące bukowi owocują wyraźnie obficiej.

Najwygodniej bez samochodu: szczecińska dzielnica Zdroje graniczy bezpośrednio z lasem — Park Leśny Zdroje to już część Puszczy Bukowej. Dojazd szybkim tramwajem do pętli przy ul. Turkusowej lub autobusem do pętli Bukowe albo Słoneczne, a stamtąd można wejść na niebieski szlak im. Stanisława Grońskiego, prowadzący między stacjami Zdunowo i Zdroje. Z samochodu dogodne wjazdy prowadzą od strony Binowa nad Jeziorem Binowskim (Droga Kołowska) oraz od strony Kołbacza z zabytkowym opactwem cystersów. Ciekawostka historyczna: wąskotorowa Kolej Gryfińska (Greifenhagener Kreisbahnen) łączyła od 1898 roku Zdroje ze Starym Czarnowem, gminą, w której leży duża część puszczy — dziś linia nie działa, ale sama miejscowość Stare Czarnowo pozostaje ważnym punktem orientacyjnym od strony południowej. Do Jeziora Szmaragdowego najbliżej jest właśnie ze Zdrojów, kilkanaście minut spacerem.

Cały kompleks leży w granicach Szczecińskiego Parku Krajobrazowego „Puszcza Bukowa” — sam status parku krajobrazowego nie zakazuje zbioru grzybów na własny użytek, w przeciwieństwie do parku narodowego. Inaczej jest w siedmiu rezerwatach przyrody rozsianych po puszczy (łącznie blisko 600 ha): „Buczynowe Wąwozy”, „Bukowe Zdroje”, „Kołowskie Parowy”, „Trawiasta Buczyna”, „Zdroje”, „Źródliskowa Buczyna” i „Osetno”. We wszystkich obowiązuje ustawowy zakaz zbioru runa leśnego, w tym grzybów — w przypadku Osetna to szczególnie dotkliwe, bo to jeden z pierwszych w Polsce rezerwatów mikologicznych, założony w 2008 roku właśnie po to, by chronić grzyby wielkoowocnikowe przed zbiorem. Granice rezerwatów są oznakowane tablicami; poza nimi, na pozostałym obszarze puszczy, zbiór na własny użytek jest w pełni legalny.

Szukaj w partiach lasu z grubą warstwą ściółki bukowej i widocznymi wychodniami skalnymi lub głazami narzutowymi — tam gleba dłużej zatrzymuje wilgoć. Zbocza wąwozów i okolice źródlisk poza granicami rezerwatów bywają wilgotniejsze niż płaskie partie wierzchowiny, więc warto tam zaglądać nawet kilka dni po ostatnim deszczu. Uważaj na granice siedmiu rezerwatów — bywają blisko szlaków turystycznych, łatwo się pomylić i wejść na teren objęty zakazem. Latem sprawdzaj miąższ grzybów pod kątem larw, bo wilgotna buczyna sprzyja też owadom bardziej niż suchy bór.