🍄 Gdzie na grzyby: Puszcza Bukowa

W promieniu ok. 15 km od środka kompleksu lasy państwowe i objęte planami urządzenia lasu zajmują ok. 26 570 ha, czyli ok. 30% powierzchni. Gatunki panujące w drzewostanach: sosna (62%), buk (20%), olsza (7%), dąb (5%). Średni wiek drzewostanów to ok. 72 lat; młode, do 40 lat, to 15% powierzchni, a starsze niż 80 lat 41%.

Sosna (62%) daje szansę na podgrzybki i maślaki, zwłaszcza w borach na piaskach. Dąb, buk i grab (25%) to siedlisko borowika usiatkowanego, który rośnie wcześniej niż prawdziwek, od czerwca, a w lasach mieszanych także kurki.

Terenem gospodarują nadleśnictwa: Gryfino, Kliniska, Trzebież (Lasy Państwowe). Okresowe zakazy wstępu do lasu, np. z powodu zagrożenia pożarowego albo prac leśnych, ogłasza właściwe nadleśnictwo, a widać je na mapie Banku Danych o Lasach.

W promieniu ok. 20 km od środka kompleksu jest 13 obszarów z zakazem zbioru grzybów (rezerwaty przyrody i parki narodowe). Najbliżej: rezerwat Bukowe Zdroje im. Profesora Tadeusza Dominika (poniżej 1 km), rezerwat Zdroje (ok. 3 km), rezerwat Kołowskie Parowy im. Józefa Lewandowskiego (ok. 5 km), rezerwat Źródliskowa Buczyna im. Jerzego Jackowskiego (ok. 6 km), rezerwat Buczynowe Wąwozy im. prof. Floriana Celińskiego (ok. 6 km), rezerwat Kurowskie Błota (ok. 8 km). Granice wszystkich zobaczysz na mapie województwa w trybie „Lasy”.

Dane: Bank Danych o Lasach (drzewostany Lasów Państwowych i lasów objętych planami urządzenia lasu; lasy prywatne bez planu nie są ujęte), granice rezerwatów i parków narodowych: GDOŚ. Stan: 25.10.2026.

Wzgórza Bukowe to morena czołowa i denna z fazy pomorskiej zlodowacenia bałtyckiego, poprzecinana wąwozami, parowami i dolinkami źródliskowymi, zupełnie inny krajobraz niż płaska, sandrowa Puszcza Goleniowska po drugiej stronie Odry. Pod cienką warstwą gleby zalegają tu miejscami złoża kredy jeziornej: już w XVI wieku wypalano z niej wapno na potrzeby klasztoru św. Jana w Szczecinie, a XIX-wieczna cementownia „Stern” eksploatowała je aż do 1925 roku, kiedy wyrobisko zalała woda gruntowa, tak powstało turkusowe Jezioro Szmaragdowe. Ten węglanowy, zasobny w wapń podkład to główny powód, dla którego rośnie tu żyzna buczyna, a nie uboga buczyna kwaśna typowa dla piaszczystych terenów: runo jest bogatsze, gleba wilgotniejsza, a w rezerwacie „Źródliskowa Buczyna” kwitną nawet storczyki. Obok buka rosną domieszki dębu i grabu na zboczach oraz łęgi olszowo-jesionowe w dolinkach strumieni; sosna i świerk pojawiają się tylko fragmentarycznie, głównie na obrzeżach kompleksu, w sąsiedztwie jezior polodowcowych, takich jak Jezioro Binowskie.

To jedyny kompleks w regionie, gdzie warto szukać grzybów typowych dla ciepłych lasów liściastych na wapiennym podłożu, a nie dla borów sosnowych. Borowik szlachetny rośnie tu pod bukiem i dębem, ale towarzyszy mu borowik ciemnobrązowy, cieplolubny gatunek spod buków i dębów, rzadszy niż w borach, za to charakterystyczny właśnie dla żyznych grądów i buczyn takich jak ta. Gołąbki mają tu najbogatszą reprezentację w regionie: gołąbek smaczny (wyłącznie pod bukiem), gołąbek wyborny i gołąbek zielonawy, ceniony za orzechowy smak. W starszych partiach lasu, bliżej rezerwatów, pojawia się lejkowiec dęty (trąbka śmierci) i chroniona soplówka jeżowata na martwym drewnie buka, gatunki, których nie znajdziesz w borze sosnowym Puszczy Goleniowskiej. Zasobne w wapń podłoże sprzyja też trufli letniej pod starymi bukami i grabami, w Polsce rzadkiej, ale notowanej właśnie w takich lasach. Kurki rosną tu powszechnie, choć drobniejsze niż w borach iglastych. Czego tu nie ma: brak maślaków (potrzebują sosny lub modrzewia) i brak rydza, to gatunki typowe dla Puszczy Goleniowskiej, nie Bukowej. Z ryzykownych: pod bukiem i dębem rośnie muchomor sromotnikowy, najgroźniejszy trujący grzyb w Polsce, to właśnie te drzewa są jego głównymi partnerami mikoryzowymi, więc w buczynie trzeba być czujniejszym niż w borze. Towarzyszy mu gorzka, trująca gąska siarkowa oraz chroniony, ale trujący borowik szatański, lubiący ciepłe, wapienne zbocza, dokładnie takie jak w Puszczy Bukowej.

Sezon w buczynie rusza wcześniej niż w borach sosnowych regionu, już w czerwcu i lipcu owocuje borowik ciemnobrązowy i pierwsze gołąbki, korzystając z cienia i wilgoci gęstego listowia. Główna fala przypada na sierpień i wrzesień, gdy zasobna w próchnicę ściółka bukowa najlepiej trzyma wilgoć po letnich burzach, to przewaga tego kompleksu nad piaszczystą Goleniowską, gdzie woda znika z podłoża znacznie szybciej. Szczyt sezonu na borowika szlachetnego i gołąbki przypada na wrzesień-październik. Łagodny, przymorski klimat Szczecina opóźnia pierwsze przymrozki, więc opieńki i lejkowiec dęty można zbierać jeszcze w listopadzie, a trufla letnia najlepszy aromat osiąga dopiero jesienią. W tzw. latach nasiennych buka (powtarzających się co 3-8 lat) grzyby towarzyszące bukowi owocują wyraźnie obficiej.

Najwygodniej bez samochodu: szczecińska dzielnica Zdroje graniczy bezpośrednio z lasem, Park Leśny Zdroje to już część Puszczy Bukowej. Dojazd szybkim tramwajem do pętli przy ul. Turkusowej lub autobusem do pętli Bukowe albo Słoneczne, a stamtąd można wejść na niebieski szlak im. Stanisława Grońskiego, prowadzący między stacjami Zdunowo i Zdroje. Z samochodu dogodne wjazdy prowadzą od strony Binowa nad Jeziorem Binowskim (Droga Kołowska) oraz od strony Kołbacza z zabytkowym opactwem cystersów. Ciekawostka historyczna: wąskotorowa Kolej Gryfińska (Greifenhagener Kreisbahnen) łączyła od 1898 roku Zdroje ze Starym Czarnowem, gminą, w której leży duża część puszczy, dziś linia nie działa, ale sama miejscowość Stare Czarnowo pozostaje ważnym punktem orientacyjnym od strony południowej. Do Jeziora Szmaragdowego najbliżej jest właśnie ze Zdrojów, kilkanaście minut spacerem.

Cały kompleks leży w granicach Szczecińskiego Parku Krajobrazowego „Puszcza Bukowa”, sam status parku krajobrazowego nie zakazuje zbioru grzybów na własny użytek, w przeciwieństwie do parku narodowego. Inaczej jest w siedmiu rezerwatach przyrody rozsianych po puszczy (łącznie blisko 600 ha): „Buczynowe Wąwozy”, „Bukowe Zdroje”, „Kołowskie Parowy”, „Trawiasta Buczyna”, „Zdroje”, „Źródliskowa Buczyna” i „Osetno”. We wszystkich obowiązuje ustawowy zakaz zbioru runa leśnego, w tym grzybów, w przypadku Osetna to szczególnie dotkliwe, bo to jeden z pierwszych w Polsce rezerwatów mikologicznych, założony w 2008 roku właśnie po to, by chronić grzyby wielkoowocnikowe przed zbiorem. Granice rezerwatów są oznakowane tablicami; poza nimi, na pozostałym obszarze puszczy, zbiór na własny użytek jest w pełni legalny.

Szukaj w partiach lasu z grubą warstwą ściółki bukowej i widocznymi wychodniami skalnymi lub głazami narzutowymi, tam gleba dłużej zatrzymuje wilgoć. Zbocza wąwozów i okolice źródlisk poza granicami rezerwatów bywają wilgotniejsze niż płaskie partie wierzchowiny, więc warto tam zaglądać nawet kilka dni po ostatnim deszczu. Uważaj na granice siedmiu rezerwatów, bywają blisko szlaków turystycznych, łatwo się pomylić i wejść na teren objęty zakazem. Latem sprawdzaj miąższ grzybów pod kątem larw, bo wilgotna buczyna sprzyja też owadom bardziej niż suchy bór.