🍄 Gdzie na grzyby: Puszcza Goleniowska

Podłoże budują piaski sandrowe i wydmowe, osadzone przez wody roztopowe lądolodu bałtyckiego — ubogie, przepuszczalne, szybko usychające po deszczu, w przeciwieństwie do gliniastej, wapiennej moreny Wzgórz Bukowych. Rzeźba jest w większości płaska, urozmaicona jedynie kompleksem wydm śródlądowych oraz rozproszonymi torfowiskami, bagnami i dolinami rzek w obrębie nadleśnictwa (Ina, Płonia). Na tak ubogich, kwaśnych glebach bielicowych naturalnie dominuje sosna zwyczajna — od dziesięcioleci leśnicy z Nadleśnictwa Kliniska prowadzą przebudowę drzewostanu, wprowadzając domieszki dębu, olchy, brzozy i buku tam, gdzie sosnę wysadzono kiedyś na siedliskach dla niej nienaturalnych. Samą południową część puszczy, zarządzaną przez Nadleśnictwo Kliniska, wylicza się na ok. 23,8 tys. ha. Puszcza jest jedną z ważniejszych w Polsce ostoi bielika — obejmuje ją sieć Natura 2000 (dwa obszary ptasie i trzy siedliskowe), a przy siedzibie nadleśnictwa wypasa się stado ponad 40 koników polskich, chroniących bioróżnorodność łąk nadrzecznych, oraz rośnie pomnikowa lipa „Anna”, licząca ponad 465 lat.

To odwrotność Puszczy Bukowej pod względem gatunków: tu rządzą grzyby borów sosnowych, których w buczynie po drugiej stronie miasta w ogóle nie ma. Rydz (mleczaj rydz) rośnie wyłącznie pod sosną i to właśnie tutaj, a nie w Puszczy Bukowej, ma sens go szukać. Maślak zwyczajny obficie wysypuje się na piaszczystych poboczach dróg leśnych po deszczu, a gąska zielonka — gatunek sporny, ale wciąż zbierany — pojawia się dopiero po pierwszych przymrozkach, najpóźniej ze wszystkich grzybów w regionie. Kozia broda (szmaciak gałęzisty) rośnie u nasady starych sosen, a podgrzybek brunatny to tu najpospolitszy grzyb koszykowy obok kurki. Borowik szlachetny i borowik zajęczy również występują, ale w typie borowym — drobniejsze i twardsze niż ich odpowiedniki spod buka. Gołąbek błotny, typowy dla wilgotniejszych zagłębień w borze, uzupełnia listę. Z ryzykownych trzeba znać goryczaka żółciowego — najpospolitszego sobowtóra borowika w polskich borach, gorzkiego, ale niegroźnego dla zdrowia — oraz zasłonaka czerwonego, rzadszego, za to śmiertelnie trującego gatunku spod sosny i świerka, mylonego z jadalną płachetką zwyczajną. Muchomor plamisty, częsty na piaszczystych siedliskach, zamyka listę gatunków, na które trzeba tu uważać.

Piaszczyste podłoże sandru usycha znacznie szybciej niż gliniasta morena Puszczy Bukowej, więc grzybnia potrzebuje tu regularnych, a nie jednorazowych opadów — sezon bywa bardziej nierówny, z wyraźnymi przerwami w suchych okresach. Pierwsze owocniki (borowik zajęczy, wczesne podgrzybki) pojawiają się w lipcu, ale prawdziwa fala rusza dopiero w sierpniu, po ustabilizowaniu się wilgotności gleby. Szczyt przypada na wrzesień-październik, kiedy jednocześnie owocują rydze, maślaki i borowiki. Nadmorski, łagodny klimat Szczecina i okolic sprzyja przeciąganiu sezonu: gąska zielonka czeka na pierwsze przymrozki, które w tym rejonie przychodzą później niż w głębi kraju, więc jej zbiory trwają nierzadko do listopada — to najpóźniej kończący się sezon spośród kompleksów regionu.

Głównym punktem orientacyjnym jest siedziba Nadleśnictwa Kliniska w Kliniskach Wielkich (Pucko 1) z Centrum Edukacji Przyrodniczej — stąd co roku startuje „Wielkie Grzybobranie Puszczy Goleniowskiej”, coroczny konkurs ze zbieraniem i ważeniem grzybów. Dojazd samochodem ze Szczecina drogą ekspresową S3 do węzła Kliniska, oddanego do użytku w czerwcu 2020 roku — to ok. 24 km i niecałe pół godziny jazdy. Alternatywnie od strony prawobrzeżnych dzielnic Szczecina (Dąbie, Załom) prowadzą drogi lokalne w stronę Kliniska, popularne też wśród rowerzystów — stamtąd wiedzie m.in. trasa rowerowa przez Lubczynę i Goleniów. Samego miasta Goleniów jako celu nie trzeba odwiedzać — sam kompleks zaczyna się dużo bliżej, tuż za obrzeżami Szczecina.

W granicach samej Puszczy Goleniowskiej nie ma parku narodowego ani rezerwatu ograniczającego zbiór runa — obowiązują standardowe zasady Lasów Państwowych: zbiór grzybów na własny użytek jest dozwolony, zakazany tylko na uprawach do 4 metrów wysokości, w drzewostanach nasiennych i w ostojach zwierzyny. Wyjątkiem są oznakowane strefy ochronne wokół gniazd bielika, wynikające z obszarów Natura 2000 pokrywających część nadleśnictwa — jeśli natkniesz się na tablicę informującą o strefie ochrony ostoi, należy ją omijać niezależnie od pory roku. Nie znaleziono potwierdzonych informacji o poligonie wojskowym czy terenie zamkniętym na obszarze Nadleśnictwa Kliniska — w odróżnieniu od niektórych innych kompleksów leśnych województwa, cały teren jest tu otwarty dla grzybiarzy.

Po suchych tygodniach szukaj w obniżeniach terenu i wzdłuż cieków, gdzie piasek dłużej zatrzymuje wilgoć — na wierzchowinach wydm grzybnia usycha najszybciej. Młodsze nasadzenia sosny zwykle rozczarowują, warto celować w starsze drzewostany, bez wchodzenia jednak w oznakowane ostoje zwierzyny. Maślaki najlepiej zbierać krótko po wysypie, zanim zaczną się ślimaczyć na piaszczystym, nasłonecznionym podłożu. Gąskę zielonkę warto zostawić na sam koniec sezonu, po pierwszych chłodach — wcześniej po prostu jej tu nie ma.