🍄 Gdzie na grzyby — Zawadzkie

Miasto leży na wysokości 210–240 metrów n.p.m., na lewym brzegu Małej Panwi, w Obniżeniu Małej Panwi — płaskiej, piaszczystej dolinie między Tarnowskimi Górami a Lublińcem, gdzie lasy zajmują około 80 procent powierzchni, niemal wyłącznie w postaci boru sosnowego. Nadleśnictwo Zawadzkie, obejmujące blisko 19,5 tysiąca hektarów, z czego prawie 19 tysięcy to las, leży w całości na Równinie Opolskiej i ma niemal identyczny skład drzewostanu co Lasy Lublinieckie na południu: 92 procent sosny, po kilka procent świerka, brzozy i olchy, a dębu i buka razem niecały procent. To nieprzypadkowe podobieństwo — Zawadzkie siedzi dokładnie w korytarzu, którym piaszczysta dolina Małej Panwi łączy bory Lublinieckie na południu z Borami Stobrawskimi na północy, więc lokalny las jest w istocie przedłużeniem tego samego, ciągnącego się dziesiątki kilometrów sosnowego pasa. Dawna nazwa osady, Moczydoły, wzięła się od licznych bagien i rozlewisk przy nieuregulowanej wtedy Małej Panwi — do dziś w dolinie rzeki, tuż przy mieście, trafiają się wilgotniejsze, bardziej podmokłe partie lasu, inne niż sucha, piaszczysta reszta kompleksu. Historia miasta to historia żelaza: ślady wytopu rudy sięgają czasów rzymskich, w 1752 roku hrabia Norbert Colonna wznowił hutę w pobliskich Żędowicach, a w 1836 roku powstały Zakłady Zawadzkie, nazwane na cześć pierwszego dyrektora Franciszka von Zawadzky'ego — od jego nazwiska osada robotnicza przyjęła nazwę Zawadzkie.

Tuż za miastem, w typowym borze Nadleśnictwa Zawadzkie, trzon koszyka stanowią te same gatunki, co w sąsiednich Lasach Lublinieckich: maślak zwyczajny i rydz pod sosną, borowik szlachetny tam, gdzie drzewostan jest choć trochę bardziej zróżnicowany, i podgrzybek brunatny w partiach ze świerkiem. Gąska zielonka, znosząca ubogie, piaszczyste podłoże lepiej niż większość innych gatunków, wchodzi do gry dopiero jesienią i to głównie ona wydłuża tutejszy sezon w głąb listopada. Wzdłuż samej Małej Panwi, w wilgotniejszych, bardziej podmokłych partiach doliny — tam, gdzie dawniej były Moczydoły — na pniach olch i wierzb pojawia się łuskwiak zmienny, a na brzozowych skrajach dróg leśnych koźlarz pomarańczowożółty. To jednak, czego lokalnemu lasowi wyraźnie brakuje, to gatunki związane z dębem i bukiem — w Nadleśnictwie Zawadzkie te drzewa zajmują razem niecały procent powierzchni, więc na gołąbka zielonawego czy borowika ciemnobrązowego nie ma tu co liczyć; to argument, żeby jechać dalej, aż do Lasów Pszczyńskich, gdzie tych samych gatunków jest pod dostatkiem. Kurka rośnie praktycznie wszędzie, niezależnie od kierunku wyjazdu. Z gatunków niebezpiecznych w lokalnym borze obowiązuje ta sama zasada co w sąsiednich Lasach Lublinieckich: zasłonak czerwony bywa nie do odróżnienia gołym okiem od młodych maślaków, a jest śmiertelnie trujący. Dopiero wybierając się aż do oazy dębowo-bukowej w Lasach Pszczyńskich, trzeba dodatkowo pamiętać o muchomorze sromotnikowym, najgroźniejszym trującym grzybie w Polsce, którego w czysto sosnowym lesie pod samym Zawadzkiem po prostu nie ma szans spotkać.

Niska, dolinna lokalizacja miasta nad Małą Panwią sprzyja porannym mgłom znad rzeki, które w chłodniejsze dni potrafią utrzymać wilgoć w przyległym lesie dłużej niż na suchych, piaszczystych wierzchowinach dalej od koryta. To jednak lokalny wyjątek — reszta okolicznego boru, tak jak w całym korytarzu Małej Panwi, wysycha szybko, więc sezon nabiera tempa dopiero po dłuższych, letnich deszczach, a szczyt przypada na wrzesień i październik. Kto liczy na szybki, czerwcowy start, powinien szukać kurek blisko samej rzeki, a nie w głębi suchego boru.

Najbliżej jest do lasu wprost z miasta — od siedziby Nadleśnictwa Zawadzkie przy ulicy Strzeleckiej albo od sołectw Żędowice i Kielcza, wchodzących w skład gminy, skąd bór zaczyna się w kilka minut. Do Lasów Lublinieckich, najbliższego z trzech większych kompleksów w zasięgu, jest stąd 18 kilometrów w kierunku południowym, przez Krupski Młyn — warto jednak pamiętać, że po drodze mija się okolice fabryki materiałów wybuchowych Nitroerg, więc lepiej trzymać się głównych dróg leśnych, nie improwizować skrótów. Bory Stobrawskie leżą 49 kilometrów na północ, w stronę Kolonowskiego i dalej Opola — to już wyprawa na pół dnia, ale w zamian daje dostęp do zupełnie innego, bardziej urozmaiconego lasu z dolinami rzecznymi. Najdalej, 76 kilometrów, są Lasy Pszczyńskie na południowym wschodzie — cały dzień w jedną stronę, sensowny głównie wtedy, gdy celem są gatunki dębowo-bukowe albo po prostu chęć zobaczenia żubrów przy okazji.

Województwo opolskie, w którym leży Zawadzkie, jest jedynym w Polsce bez ani jednego parku narodowego — dla grzybiarza oznacza to, że najsurowszy z krajowych zakazów po prostu tu nie obowiązuje, przynajmniej dopóki nie wyjedzie się poza granice województwa. W samym lesie Nadleśnictwa Zawadzkie w tym researchu nie natrafiono na żaden rezerwat przyrody ograniczający zbiór — to zwykły, gospodarczy bór, otwarty dla grzybiarzy na typowych zasadach. Jadąc w stronę Lasów Lublinieckich, trzeba pamiętać o ogrodzonym, wciąż czynnym terenie fabryki Nitroerg koło Krupskiego Młyna — to nie kwestia zakazu zbioru, tylko fizycznego bezpieczeństwa, więc granicę ogrodzenia najlepiej sprawdzić na mapie, zanim wejdzie się w las z tamtej strony. Jadąc w drugą stronę, do Lasów Pszczyńskich, trzeba z kolei liczyć się z rezerwatem „Żubrowisko” w Jankowicach — największym w województwie śląskim — gdzie koszyk zostaje pusty niezależnie od tego, czy uda się przy okazji zobaczyć żubry, czy nie.

Zanim wsiądzie się do samochodu, warto najpierw zdecydować, po co się jedzie: szybki, pewny wysyp maślaków i rydzów jest bliżej, w Lasach Lublinieckich, a rzadsze gatunki dębowo-bukowe wymagają już poważnej, całodniowej wyprawy do Lasów Pszczyńskich. Lokalny las tuż za miastem sprawdza się najlepiej na krótki, popołudniowy spacer po pracy — nie ma sensu jechać nim daleko, skoro identyczny bór sosnowy ciągnie się stąd aż do Lublińca. Przed dłuższą wyprawą w stronę Borów Stobrawskich warto zaplanować dzień z zapasem czasu — to blisko 50 kilometrów w jedną stronę, więc nie jest to wyjazd na godzinę po pracy. Wzdłuż samej Małej Panwi, w wilgotniejszych zakolach rzeki blisko miasta, warto zajrzeć nawet wtedy, gdy sucha reszta lasu wygląda na wypaloną przez słońce — to tam wilgoć trzyma się najdłużej.

W lasach gospodarczych Lasów Państwowych zbiór na własne potrzeby jest dozwolony i bezpłatny. Zakaz obowiązuje w parkach narodowych, rezerwatach przyrody i uprawach do 4 m. → zasady zbierania grzybów.