🍄 Gdzie na grzyby, Zawadzkie

W promieniu ok. 25 km od centrum miasta lasy państwowe i objęte planami urządzenia lasu zajmują ok. 112 977 ha, czyli ok. 45% powierzchni. Gatunki panujące w drzewostanach: sosna (84%), brzoza (5%), dąb (4%), olsza (3%). Średni wiek drzewostanów to ok. 54 lat; młode, do 40 lat, to 33% powierzchni, a starsze niż 80 lat 27%.

Przewaga drzew iglastych (84%) to warunki dla podgrzybka brunatnego, borowika szlachetnego i maślaków: zwyczajnego, pstrego i sitarza. Sporo młodych drzewostanów (33%): w młodych borach sosnowych szukaj gąski zielonki i rydza. Brzozy (5%) to miejsce koźlarza babki.

Terenem gospodarują nadleśnictwa: Strzelce Opolskie, Lubliniec, Rudziniec, Brynek, Zawadzkie (Lasy Państwowe). Okresowe zakazy wstępu do lasu, np. z powodu zagrożenia pożarowego albo prac leśnych, ogłasza właściwe nadleśnictwo, a widać je na mapie Banku Danych o Lasach.

W promieniu ok. 30 km od centrum miasta jest 20 obszarów z zakazem zbioru grzybów (rezerwaty przyrody i parki narodowe). Najbliżej: rezerwat Hubert (ok. 8 km), rezerwat Płużnica (ok. 13 km), rezerwat Cisy koło Sierakowa (ok. 20 km), rezerwat Jeleniak Mikuliny (ok. 21 km), rezerwat Łęg nad Młynówką (ok. 22 km), rezerwat Tęczynów (ok. 22 km). Granice wszystkich zobaczysz na mapie województwa w trybie „Lasy”.

Dane: Bank Danych o Lasach (drzewostany Lasów Państwowych i lasów objętych planami urządzenia lasu; lasy prywatne bez planu nie są ujęte), granice rezerwatów i parków narodowych: GDOŚ. Stan: 25.10.2026.

Miasto leży na wysokości 210–240 metrów n.p.m., na lewym brzegu Małej Panwi, w Obniżeniu Małej Panwi, płaskiej, piaszczystej dolinie między Tarnowskimi Górami a Lublińcem, gdzie lasy zajmują około 80 procent powierzchni, niemal wyłącznie w postaci boru sosnowego. Nadleśnictwo Zawadzkie, obejmujące blisko 19,5 tysiąca hektarów, z czego prawie 19 tysięcy to las, leży w całości na Równinie Opolskiej i ma niemal identyczny skład drzewostanu co Lasy Lublinieckie na południu: 92 procent sosny, po kilka procent świerka, brzozy i olchy, a dębu i buka razem niecały procent. To nieprzypadkowe podobieństwo, Zawadzkie siedzi dokładnie w korytarzu, którym piaszczysta dolina Małej Panwi łączy bory Lublinieckie na południu z Borami Stobrawskimi na północy, więc lokalny las jest w istocie przedłużeniem tego samego, ciągnącego się dziesiątki kilometrów sosnowego pasa. Dawna nazwa osady, Moczydoły, wzięła się od licznych bagien i rozlewisk przy nieuregulowanej wtedy Małej Panwi, do dziś w dolinie rzeki, tuż przy mieście, trafiają się wilgotniejsze, bardziej podmokłe partie lasu, inne niż sucha, piaszczysta reszta kompleksu. Historia miasta to historia żelaza: ślady wytopu rudy sięgają czasów rzymskich, w 1752 roku hrabia Norbert Colonna wznowił hutę w pobliskich Żędowicach, a w 1836 roku powstały Zakłady Zawadzkie, nazwane na cześć pierwszego dyrektora Franciszka von Zawadzky'ego, od jego nazwiska osada robotnicza przyjęła nazwę Zawadzkie.

Tuż za miastem, w typowym borze Nadleśnictwa Zawadzkie, trzon koszyka stanowią te same gatunki, co w sąsiednich Lasach Lublinieckich: maślak zwyczajny i rydz pod sosną, borowik szlachetny tam, gdzie drzewostan jest choć trochę bardziej zróżnicowany, i podgrzybek brunatny w partiach ze świerkiem. Gąska zielonka, znosząca ubogie, piaszczyste podłoże lepiej niż większość innych gatunków, wchodzi do gry dopiero jesienią i to głównie ona wydłuża tutejszy sezon w głąb listopada. Wzdłuż samej Małej Panwi, w wilgotniejszych, bardziej podmokłych partiach doliny, tam, gdzie dawniej były Moczydoły, na pniach olch i wierzb pojawia się łuskwiak zmienny, a na brzozowych skrajach dróg leśnych koźlarz pomarańczowożółty. To jednak, czego lokalnemu lasowi wyraźnie brakuje, to gatunki związane z dębem i bukiem, w Nadleśnictwie Zawadzkie te drzewa zajmują razem niecały procent powierzchni, więc na gołąbka zielonawego czy borowika ciemnobrązowego nie ma tu co liczyć; to argument, żeby jechać dalej, aż do Lasów Pszczyńskich, gdzie tych samych gatunków jest pod dostatkiem. Kurka rośnie praktycznie wszędzie, niezależnie od kierunku wyjazdu. Z gatunków niebezpiecznych w lokalnym borze obowiązuje ta sama zasada co w sąsiednich Lasach Lublinieckich: zasłonak czerwony bywa nie do odróżnienia gołym okiem od młodych maślaków, a jest śmiertelnie trujący. Dopiero wybierając się aż do oazy dębowo-bukowej w Lasach Pszczyńskich, trzeba dodatkowo pamiętać o muchomorze sromotnikowym, najgroźniejszym trującym grzybie w Polsce, którego w czysto sosnowym lesie pod samym Zawadzkiem po prostu nie ma szans spotkać.

Niska, dolinna lokalizacja miasta nad Małą Panwią sprzyja porannym mgłom znad rzeki, które w chłodniejsze dni potrafią utrzymać wilgoć w przyległym lesie dłużej niż na suchych, piaszczystych wierzchowinach dalej od koryta. To jednak lokalny wyjątek, reszta okolicznego boru, tak jak w całym korytarzu Małej Panwi, wysycha szybko, więc sezon nabiera tempa dopiero po dłuższych, letnich deszczach, a szczyt przypada na wrzesień i październik. Kto liczy na szybki, czerwcowy start, powinien szukać kurek blisko samej rzeki, a nie w głębi suchego boru.

Najbliżej jest do lasu wprost z miasta, od siedziby Nadleśnictwa Zawadzkie przy ulicy Strzeleckiej albo od sołectw Żędowice i Kielcza, wchodzących w skład gminy, skąd bór zaczyna się w kilka minut. Do Lasów Lublinieckich, najbliższego z trzech większych kompleksów w zasięgu, jest stąd 18 kilometrów w kierunku południowym, przez Krupski Młyn, warto jednak pamiętać, że po drodze mija się okolice fabryki materiałów wybuchowych Nitroerg, więc lepiej trzymać się głównych dróg leśnych, nie improwizować skrótów. Bory Stobrawskie leżą 49 kilometrów na północ, w stronę Kolonowskiego i dalej Opola, to już wyprawa na pół dnia, ale w zamian daje dostęp do zupełnie innego, bardziej urozmaiconego lasu z dolinami rzecznymi. Najdalej, 76 kilometrów, są Lasy Pszczyńskie na południowym wschodzie, cały dzień w jedną stronę, sensowny głównie wtedy, gdy celem są gatunki dębowo-bukowe albo po prostu chęć zobaczenia żubrów przy okazji.

W województwie opolskim, w którym leży Zawadzkie, nie ma parku narodowego, więc najsurowszy z krajowych zakazów tu nie obowiązuje. W samym lesie Nadleśnictwa Zawadzkie w tym researchu nie natrafiono na żaden rezerwat przyrody ograniczający zbiór, to zwykły, gospodarczy bór, otwarty dla grzybiarzy na typowych zasadach. Jadąc w stronę Lasów Lublinieckich, trzeba pamiętać o ogrodzonym, wciąż czynnym terenie fabryki Nitroerg koło Krupskiego Młyna, to nie kwestia zakazu zbioru, tylko fizycznego bezpieczeństwa, więc granicę ogrodzenia najlepiej sprawdzić na mapie, zanim wejdzie się w las z tamtej strony. Jadąc w drugą stronę, do Lasów Pszczyńskich, trzeba z kolei liczyć się z rezerwatem „Żubrowisko” w Jankowicach, największym w województwie śląskim, gdzie koszyk zostaje pusty niezależnie od tego, czy uda się przy okazji zobaczyć żubry, czy nie.

Zanim wsiądzie się do samochodu, warto najpierw zdecydować, po co się jedzie: szybki, pewny wysyp maślaków i rydzów jest bliżej, w Lasach Lublinieckich, a rzadsze gatunki dębowo-bukowe wymagają już poważnej, całodniowej wyprawy do Lasów Pszczyńskich. Lokalny las tuż za miastem sprawdza się najlepiej na krótki, popołudniowy spacer po pracy, nie ma sensu jechać nim daleko, skoro identyczny bór sosnowy ciągnie się stąd aż do Lublińca. Przed dłuższą wyprawą w stronę Borów Stobrawskich warto zaplanować dzień z zapasem czasu, to blisko 50 kilometrów w jedną stronę, więc nie jest to wyjazd na godzinę po pracy. Wzdłuż samej Małej Panwi, w wilgotniejszych zakolach rzeki blisko miasta, warto zajrzeć nawet wtedy, gdy sucha reszta lasu wygląda na wypaloną przez słońce, to tam wilgoć trzyma się najdłużej.

W lasach gospodarczych Lasów Państwowych zbiór na własne potrzeby jest dozwolony i bezpłatny. Zakaz obowiązuje w parkach narodowych, rezerwatach przyrody i uprawach do 4 m. → zasady zbierania grzybów.