🍄 Grzyby podkarpackie: gdzie na grzyby w województwie podkarpackim

Krajobraz leśny województwa dzieli się wyraźnie na dwie strefy oddzielone pasem pogórzy. Na północy, w Kotlinie Sandomierskiej między Tarnobrzegiem a Rzeszowem, rozciąga się Puszcza Sandomierska, rozległy, poprzerywany bagnami bór sosnowy na piaskach, opisany osobno. Na zachodzie, przy granicy z Lubelszczyzną, leżą Lasy Janowskie, zachodnia część jeszcze większego, sięgającego 124 tysięcy hektarów kompleksu Puszczy Solskiej, gdzie sosna, dzięki wielowiekowej adaptacji do lokalnych warunków, wykształciła własny, dobrze się odnawiający ekotyp i zajmuje niemal 85 procent drzewostanu; blisko jedna siódma tego kompleksu, czyli około 4350 hektarów, ma status rezerwatu przyrody. Tam, gdzie Puszcza Solska wspina się na wyniesienia Roztocza, sosnę zastępują jodła i buk, rosną tu drzewa liczące kilkaset lat, jodły do 50 metrów wysokości i buki o obwodzie pnia do 5 metrów. Między tymi dwoma nizinnymi kompleksami a górami leży pas pogórzy, Przemyskiego, Dynowskiego, Strzyżowskiego, gdzie na urodzajniejszych, gliniastych glebach dominuje podgórska forma buczyny karpackiej z bogatą domieszką jodły, świerka, klonu i wiązu górskiego; w Nadleśnictwie Dynów lasy wielogatunkowe zajmują aż 93 procent powierzchni. Dalej na południe teren wznosi się w Beskid Niski, gdzie prawie całą powierzchnię Magurskiego Parku Narodowego, 95 procent, pokrywa buczyna z jodłą, i w Bieszczady, gdzie fragmenty pierwotnej puszczy bukowej na terenie Bieszczadzkiego Parku Narodowego trafiły na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO jako część transgranicznego obiektu chroniącego najstarsze, nigdy niewycinane lasy bukowe Europy, niektóre tamtejsze buki liczą sobie ponad 360 lat.

Runo w trzech północnych kompleksach, Sandomierskiej, Janowskich i nizinnej części Solskiej, układa się podobnie: maślak zwyczajny i rydz rosną niemal wyłącznie pod sosną i to one wypełniają koszyk najszybciej, a borowik szlachetny i gąska zielonka dopełniają resztę. Kurka, obojętna na rodzaj drzewostanu, jest tu jedynym gatunkiem szukanym tym samym sposobem od nizin po podgórskie lasy liściaste. Im dalej na południe i wyżej w góry, tym większą rolę odgrywają buk i jodła, pojawia się borowik ciemnobrązowy, cięższy i ciemniejszy kuzyn prawdziwka rosnący właśnie pod tymi drzewami, gołąbek zielonawy w cieplejszych partiach buczyny oraz kozia broda u nasady starych jodeł. W buczynach Beskidu Niskiego i Bieszczadów, tam gdzie leśnicy zostawiają martwe drewno do butwienia zamiast je wywozić, w Magurskim Parku Narodowym jest go wyjątkowo dużo, rośnie chroniona soplówka jeżowata, biały, „kudłaty” grzyb, który wolno tylko sfotografować, nigdy zerwać. Osobną ciekawostką jest trufla letnia: Lasy Państwowe wskazują Pogórze Przemyskie jako jedno z niewielu miejsc w Polsce, gdzie rośnie ten podziemny grzyb, choć jej stanowiska są sporadyczne i praktycznie niemożliwe do znalezienia bez wyszkolonego psa. Zagrożenie zmienia się tu wraz z wysokością i temperaturą: na cieplejszych pogórzach i w niższych partiach gór, pod dębem, bukiem i grabem, czyha muchomor sromotnikowy, gatunek odpowiadający w Polsce za najwięcej zgonów po zjedzeniu grzybów, a w czystych borach sosnowych na północy, zasłonak czerwony, śmiertelnie trujący kortynowiec mylony z rydzem.

Sezon w północnej, nizinnej części województwa, w Puszczy Sandomierskiej, Lasach Janowskich i Solskiej, rusza w czerwcu i lipcu i trwa do listopada, ze szczytem w październiku, rytm typowy dla każdego suchego boru sosnowego niżowej Polski. W górach reguły są inne: lato bywa chłodniejsze i wilgotniejsze, co często sprzyja wcześniejszym i obfitszym wysypom już w sierpniu, ale pierwsze przymrozki na wysokości regla dolnego i górnego potrafią przyjść już we wrześniu, wyraźnie wcześniej niż na nizinach, i skrócić sezon na wyższych partiach Bieszczadów i Beskidu Niskiego nawet o kilka tygodni względem pogórza. W efekcie najdłuższy, najbardziej rozciągnięty w czasie sezon ma nie najcieplejsza kotlina, tylko pas pogórzy, gdzie łagodny klimat nizin łączy się z wilgotnością i urodzajną, gliniastą glebą sprzyjającą grzybom nawet w suchsze tygodnie.

Wybór kierunku z Rzeszowa zależy od tego, czy szuka się grzybów, czy krajobrazu. Do Puszczy Sandomierskiej w rejon Mielca i Kolbuszowej jedzie się z Rzeszowa niecałą godzinę, to najbliższy i najwygodniejszy kierunek na jednodniowy wypad. Do Lasów Janowskich, w okolice Janowa Lubelskiego, trzeba już jechać w stronę granicy z Lubelszczyzną, podobnie jak do Puszczy Solskiej i Roztocza w rejonie Biłgoraja i Narola, oba te kierunki leżą na uboczu głównych tras i nagradzają za to mniejszym tłokiem w sezonie. Na południe, w stronę Beskidu Niskiego i Magurskiego Parku Narodowego, jedzie się przez Jasło i Krosno, to już wyprawa na cały dzień, nie popołudniowy spacer. Najdalej, w Bieszczady w rejon Ustrzyk Dolnych i Cisnej, warto jechać na dłużej niż jeden dzień, bo sam dojazd z Rzeszowa zajmuje dwie, dwie i pół godziny, a atrakcyjność regionu, z rezerwatem UNESCO włącznie, leży w krajobrazie i turystyce, nie w koszyku, bo park narodowy i tak zbierać nie pozwala.

Oba parki narodowe województwa, Bieszczadzki i Magurski, obejmują pełnym zakazem zbioru grzybów całą swoją powierzchnię, to standardowa zasada obowiązująca we wszystkich polskich parkach narodowych, zapisana w ustawie o ochronie przyrody, a jej złamanie grozi grzywną. W Bieszczadzkim Parku Narodowym dotyczy to również fragmentów wpisanych na listę UNESCO, te lasy są objęte ochroną ścisłą, czyli najwyższą możliwą, gdzie nie prowadzi się nawet gospodarki leśnej. Poza granicami obu parków, w Beskidzie Niskim i Bieszczadach Niskich, zbiór na własny użytek nie wymaga żadnych dodatkowych zezwoleń, to ważne rozróżnienie, bo park narodowy i otaczające go ogólnodostępne lasy państwowe bywają oddalone od siebie o kilometr, a granica nie zawsze jest widoczna z daleka. Na północy Puszcza Sandomierska rządzi się zupełnie inną logiką zakazu, tam ryzyko wiąże się nie z przyrodą, lecz z sąsiedztwem dużego, czynnego terenu szkoleniowego wojsk lądowych pod Nową Dębą, opisanego szerzej na stronie tego kompleksu. Lasy Janowskie i Puszcza Solska mają rozbudowaną sieć rezerwatów przyrody, a od strony Roztocza graniczą z Roztoczańskim Parkiem Narodowym, w żadnym z tych miejsc zbioru się nie prowadzi.

Kto ma czas tylko na jeden wyjazd, powinien wybrać kierunek zależnie od tego, czego szuka: pewny, wydajny koszyk maślaków i rydzów daje północ, a rzadsze, trudniejsze do rozpoznania gatunki spod buka i jodły, południe. W górach warto wyruszać wcześniej niż na nizinach, bo mgła w dolinach potrafi utrzymywać się do późnego przedpołudnia, a sezon i tak jest tam krótszy niż w Kotlinie Sandomierskiej. Trasę przez pogórza warto potraktować jako kompromis, mniej znaną, ale z długim sezonem i bogatszym niż na północy runem, bez rygorów parku narodowego. W sezonie jesiennym na terenach nizinnych kompleksów odbywają się też polowania zbiorowe organizowane przez koła łowieckie, jeśli przy wjeździe do lasu widać tablicę informującą o polowaniu, lepiej tego dnia zawrócić i wybrać inny fragment lasu, niezależnie od tego, jak obiecująco wygląda ściółka.