🍄 Gdzie na grzyby: Lasy Janowskie

Krajobraz Lasów Janowskich to niemal czysty bór sosnowy na piaskach, urozmaicony wydmami śródlądowymi, bagnami, torfowiskami i dolinami puszczańskich rzek — Bukowej, Białej i Łukawicy. Rośnie tu miejscowy ekotyp sosny, określany w regionie mianem sosny solskiej: dobrze znosi zacienienie, ma płaski system korzeniowy, wysoką odporność i łatwo odnawia się naturalnie, co przez dziesięciolecia czyniło go cenionym źródłem nasion dla innych nadleśnictw. Wśród morza sosny, wyspowo, w miejscach nieco żyźniejszej gleby, rosną fragmenty borów jodłowych i lasów mieszanych — jodła zajmuje w Nadleśnictwie Janów Lubelski około 6,68 procent powierzchni. Dwa rezerwaty chronią najcenniejsze fragmenty podmokłego dna kompleksu: Kacze Błota (169 ha) to śródleśne torfowisko wysokie i przejściowe między wydmami, całkowicie zamknięte dla zwiedzających, a Imielty Ług (737,79 ha), największy z rezerwatów regionu, rozciągający się też na gminę Modliborzyce, chroni rozległe bagna i zarastające zbiorniki wodne, będące ostoją ptaków — prowadzi przez niego ścieżka edukacyjna z wieżą widokową. Dopełnieniem krajobrazu jest sztuczny, ale malowniczy kompleks stawów rybnych o powierzchni około 2000 hektarów.

Borowik szlachetny, maślak zwyczajny i rydz — wszystkie trzy związane głównie z sosną — to trzon każdego koszyka w tym borze, uzupełniany przez kurkę i podgrzybek brunatny. Borowik zajęczy, mniej okazały krewny prawdziwka, trzyma się skrajów wydm, tam gdzie do sosny dołącza brzoza. W wilgotniejszych zakątkach lasu, bliżej Kaczych Błot i Imieltego Ługu, szukać warto gołąbka błotnego, który lubi podmokłe runo pod sosną i świerkiem. Maślak żółty rośnie wyłącznie pod modrzewiem — gatunkiem obecnym tu jako domieszka, nie jako główny budulec lasu, więc trzeba go szukać punktowo, nie wszędzie. Późną jesienią, już po pierwszych przymrozkach, w tych samych borach pojawia się gąska zielonka — grzyb sporny, ale wciąż poszukiwany przez cierpliwych zbieraczy gotowych czekać do listopada — a kępkami u podstawy sosnowych pni wyrasta wtedy również opieńka ciemna. Dla bezpieczeństwa koszyka najważniejszy jest goryczak żółciowy — z daleka łudząco podobny do borowika szlachetnego, ale intensywnie gorzki, nie trujący, tylko psujący cały gar, jeśli trafi do niego choć jeden kawałek. Prawdziwe zagrożenie w tym borze niosą dwa gatunki: muchomor jadowity, biały i elegancki, rosnący w wilgotnych, mszystych zakątkach pod brzozą i świerkiem — czyli dokładnie tam, gdzie szuka się kurek — jest śmiertelnie trujący, a zasłonak czerwony, którego pierwsze objawy zatrucia pojawiają się dopiero po kilku, czasem kilkunastu dniach, gdy nerki są już nieodwracalnie zniszczone, rośnie w tych samych borach sosnowo-świerkowych, w których zbiera się maślaki i rydze.

Sezon rusza w czerwcu, ale w przeciwieństwie do sąsiedniej Puszczy Solskiej, gdzie największe zbiory przypadają dopiero jesienią, w Lasach Janowskich pierwszy, najsilniejszy wysyp — głównie kurek i wczesnych borowików — notuje się już w lipcu. Piaszczyste, szybko nagrzewające się latem podłoże sprzyja wczesnym gatunkom: gdy tylko czerwcowe i lipcowe deszcze nawilżą wierzchnią warstwę piasku, grzybnia rusza bez zwłoki, nie czekając, aż cięższa gleba się nagrzeje, jak bywa dalej na wschód. Nie oznacza to końca sezonu w sierpniu — maślaki i rydz, związane wyłącznie z sosną, potrafią jeszcze obficie owocować we wrześniu i październiku po jesiennych deszczach — ale to właśnie letni, lipcowy wysyp wyróżnia ten kompleks na tle reszty Lubelszczyzny.

Janów Lubelski, siedziba Nadleśnictwa, to naturalny punkt startowy — przy jego siedzibie działa muzeum kolejki wąskotorowej z bezpłatnym wstępem, a stąd prowadzi między innymi 52-kilometrowy szlak „Wyprawa do Leśnego Skarbca”, przez Kruczek do Porytowego Wzgórza, miejsca pamięci bitwy z 1944 roku i jednocześnie dogodnego punktu wypadowego w głąb lasu. Bliżej centrum kompleksu leżą Spławy i Spławy Pierwsze, niewielkie miejscowości leśne, skąd blisko do rezerwatu Imielty Ług. Lipa, na zachodnim skraju kompleksu, to punkt wyjścia w stronę Lasów Lipskich — zachodniej, mniej uczęszczanej części tego samego pasma leśnego. Od południa, już przy granicy z województwem podkarpackim, wjeżdża się przez Harasiuki — stąd bliżej do wschodniej części kompleksu, graniczącej z Puszczą Solską.

W samych Lasach Janowskich nie ma parku narodowego — najwyższą formą ochrony jest tu park krajobrazowy, który sam w sobie nie zabrania zbioru grzybów, więc na większości jego terenu obowiązują zwykłe zasady leśne. Inaczej jest w dwóch rezerwatach przyrody na jego terenie: w Imieltym Ługu i w Kaczych Błotach, chroniących najcenniejsze torfowiska i bagna kompleksu, zbiór grzybów i innych płodów runa leśnego jest zakazany tak jak w każdym polskim rezerwacie — Kacze Błota są dodatkowo całkowicie zamknięte dla zwiedzających, nie tylko dla zbierania. Dalej na południowy wschód, w kierunku Zwierzyńca, w odległości około 65 kilometrów przez Biłgoraj, zaczyna się Roztoczański Park Narodowy z całkowitym zakazem zbioru grzybów w granicach — to już poza tym kompleksem, ale warto o tym wiedzieć, planując dłuższą wyprawę w głąb Roztocza. Poza wymienionymi obszarami obowiązują ogólne zasady Lasów Państwowych: zakaz zbioru na uprawach leśnych do 4 metrów wysokości, w drzewostanach nasiennych i w ostojach zwierzyny, a poza tym zbiór na potrzeby własne jest w pełni legalny na terenie całego Nadleśnictwa Janów Lubelski.

Piaszczyste podłoże wysycha szybciej niż gliniaste czy próchniczne, więc po suszy efekt deszczu w Lasach Janowskich trwa krócej niż w żyźniejszych lasach dalej na zachód kraju — warto wychodzić do lasu najpóźniej trzeci, czwarty dzień po opadach, nie tydzień później. Wydmy śródlądowe bywają zdradliwe dla orientacji — porośnięte jednorodnym borem, łatwo stracić kierunek, zwłaszcza z dala od oznakowanych szlaków wokół Porytowego Wzgórza czy Imieltego Ługu. W okolicach kompleksu stawów rybnych i podmokłych obniżeń między wydmami grunt bywa grząski nawet w suche lato — warto zakładać wodoodporne obuwie, nie zwykłe trampki. Grzybów szukać najlepiej w starszych partiach boru, z widocznym urozmaiceniem podszytu — młode, jednowiekowe nasadzenia sosnowe, których w gospodarczym lesie nie brakuje, rzadko dają obfite zbiory.