🍄 Gdzie na grzyby: Lasy Janowskie

W promieniu ok. 15 km od środka kompleksu lasy państwowe i objęte planami urządzenia lasu zajmują ok. 46 360 ha, czyli ok. 52% powierzchni. Gatunki panujące w drzewostanach: sosna (81%), jodła (6%), olsza (5%), brzoza (3%). Średni wiek drzewostanów to ok. 65 lat; młode, do 40 lat, to 18% powierzchni, a starsze niż 80 lat 42%.

Przewaga drzew iglastych (87%) to warunki dla podgrzybka brunatnego, borowika szlachetnego i maślaków: zwyczajnego, pstrego i sitarza.

Terenem gospodarują nadleśnictwa: Janów Lubelski, Rozwadów, Gościeradów, Kraśnik (Lasy Państwowe). Okresowe zakazy wstępu do lasu, np. z powodu zagrożenia pożarowego albo prac leśnych, ogłasza właściwe nadleśnictwo, a widać je na mapie Banku Danych o Lasach.

W promieniu ok. 20 km od środka kompleksu jest 7 obszarów z zakazem zbioru grzybów (rezerwaty przyrody i parki narodowe). Najbliżej: rezerwat Imielty Ług (ok. 5 km), rezerwat Szklarnia (ok. 9 km), rezerwat Łęka (ok. 9 km), rezerwat Lasy Janowskie (ok. 10 km), rezerwat Jastkowice (ok. 13 km), rezerwat Targowisko (ok. 14 km). Granice wszystkich zobaczysz na mapie województwa w trybie „Lasy”.

Dane: Bank Danych o Lasach (drzewostany Lasów Państwowych i lasów objętych planami urządzenia lasu; lasy prywatne bez planu nie są ujęte), granice rezerwatów i parków narodowych: GDOŚ. Stan: 25.10.2026.

Krajobraz Lasów Janowskich to niemal czysty bór sosnowy na piaskach, urozmaicony wydmami śródlądowymi, bagnami, torfowiskami i dolinami puszczańskich rzek, Bukowej, Białej i Łukawicy. Rośnie tu miejscowy ekotyp sosny, określany w regionie mianem sosny solskiej: dobrze znosi zacienienie, ma płaski system korzeniowy, wysoką odporność i łatwo odnawia się naturalnie, co przez dziesięciolecia czyniło go cenionym źródłem nasion dla innych nadleśnictw. Wśród morza sosny, wyspowo, w miejscach nieco żyźniejszej gleby, rosną fragmenty borów jodłowych i lasów mieszanych, jodła zajmuje w Nadleśnictwie Janów Lubelski około 6,68 procent powierzchni. Dwa rezerwaty chronią najcenniejsze fragmenty podmokłego dna kompleksu: Kacze Błota (169 ha) to śródleśne torfowisko wysokie i przejściowe między wydmami, całkowicie zamknięte dla zwiedzających, a Imielty Ług (737,79 ha), największy z rezerwatów regionu, rozciągający się też na gminę Modliborzyce, chroni rozległe bagna i zarastające zbiorniki wodne, będące ostoją ptaków, prowadzi przez niego ścieżka edukacyjna z wieżą widokową. Dopełnieniem krajobrazu jest sztuczny, ale malowniczy kompleks stawów rybnych o powierzchni około 2000 hektarów.

Borowik szlachetny, maślak zwyczajny i rydz, wszystkie trzy związane głównie z sosną, to trzon każdego koszyka w tym borze, uzupełniany przez kurkę i podgrzybek brunatny. Borowik zajęczy, mniej okazały krewny prawdziwka, trzyma się skrajów wydm, tam gdzie do sosny dołącza brzoza. W wilgotniejszych zakątkach lasu, bliżej Kaczych Błot i Imieltego Ługu, szukać warto gołąbka błotnego, który lubi podmokłe runo pod sosną i świerkiem. Maślak żółty rośnie wyłącznie pod modrzewiem, gatunkiem obecnym tu jako domieszka, nie jako główny budulec lasu, więc trzeba go szukać punktowo, nie wszędzie. Późną jesienią, już po pierwszych przymrozkach, w tych samych borach pojawia się gąska zielonka, grzyb sporny, ale wciąż poszukiwany przez cierpliwych zbieraczy gotowych czekać do listopada, a kępkami u podstawy sosnowych pni wyrasta wtedy również opieńka ciemna. Dla bezpieczeństwa koszyka najważniejszy jest goryczak żółciowy, z daleka łudząco podobny do borowika szlachetnego, ale intensywnie gorzki, nie trujący, tylko psujący cały gar, jeśli trafi do niego choć jeden kawałek. Prawdziwe zagrożenie w tym borze niosą dwa gatunki: muchomor jadowity, biały i elegancki, rosnący w wilgotnych, mszystych zakątkach pod brzozą i świerkiem, czyli dokładnie tam, gdzie szuka się kurek, jest śmiertelnie trujący, a zasłonak czerwony, którego pierwsze objawy zatrucia pojawiają się dopiero po kilku, czasem kilkunastu dniach, gdy nerki są już nieodwracalnie zniszczone, rośnie w tych samych borach sosnowo-świerkowych, w których zbiera się maślaki i rydze.

Sezon rusza w czerwcu, ale w przeciwieństwie do sąsiedniej Puszczy Solskiej, gdzie największe zbiory przypadają dopiero jesienią, w Lasach Janowskich pierwszy, najsilniejszy wysyp, głównie kurek i wczesnych borowików, notuje się już w lipcu. Piaszczyste, szybko nagrzewające się latem podłoże sprzyja wczesnym gatunkom: gdy tylko czerwcowe i lipcowe deszcze nawilżą wierzchnią warstwę piasku, grzybnia rusza bez zwłoki, nie czekając, aż cięższa gleba się nagrzeje, jak bywa dalej na wschód. Nie oznacza to końca sezonu w sierpniu, maślaki i rydz, związane wyłącznie z sosną, potrafią jeszcze obficie owocować we wrześniu i październiku po jesiennych deszczach, ale to właśnie letni, lipcowy wysyp wyróżnia ten kompleks na tle reszty Lubelszczyzny.

Janów Lubelski, siedziba Nadleśnictwa, to naturalny punkt startowy, przy jego siedzibie działa muzeum kolejki wąskotorowej z bezpłatnym wstępem, a stąd prowadzi między innymi 52-kilometrowy szlak „Wyprawa do Leśnego Skarbca”, przez Kruczek do Porytowego Wzgórza, miejsca pamięci bitwy z 1944 roku i jednocześnie dogodnego punktu wypadowego w głąb lasu. Bliżej centrum kompleksu leżą Spławy i Spławy Pierwsze, niewielkie miejscowości leśne, skąd blisko do rezerwatu Imielty Ług. Lipa, na zachodnim skraju kompleksu, to punkt wyjścia w stronę Lasów Lipskich, zachodniej, mniej uczęszczanej części tego samego pasma leśnego. Od południa, już przy granicy z województwem podkarpackim, wjeżdża się przez Harasiuki, stąd bliżej do wschodniej części kompleksu, graniczącej z Puszczą Solską.

W samych Lasach Janowskich nie ma parku narodowego, najwyższą formą ochrony jest tu park krajobrazowy, który sam w sobie nie zabrania zbioru grzybów, więc na większości jego terenu obowiązują zwykłe zasady leśne. Inaczej jest w dwóch rezerwatach przyrody na jego terenie: w Imieltym Ługu i w Kaczych Błotach, chroniących najcenniejsze torfowiska i bagna kompleksu, zbiór grzybów i innych płodów runa leśnego jest zakazany tak jak w każdym polskim rezerwacie, Kacze Błota są dodatkowo całkowicie zamknięte dla zwiedzających, nie tylko dla zbierania. Dalej na południowy wschód, w kierunku Zwierzyńca, w odległości około 65 kilometrów przez Biłgoraj, zaczyna się Roztoczański Park Narodowy z całkowitym zakazem zbioru grzybów w granicach, to już poza tym kompleksem, ale warto o tym wiedzieć, planując dłuższą wyprawę w głąb Roztocza. Poza wymienionymi obszarami obowiązują ogólne zasady Lasów Państwowych: zakaz zbioru na uprawach leśnych do 4 metrów wysokości, w drzewostanach nasiennych i w ostojach zwierzyny, a poza tym zbiór na potrzeby własne jest w pełni legalny na terenie całego Nadleśnictwa Janów Lubelski.

Piaszczyste podłoże wysycha szybciej niż gliniaste czy próchniczne, więc po suszy efekt deszczu w Lasach Janowskich trwa krócej niż w żyźniejszych lasach dalej na zachód kraju, warto wychodzić do lasu najpóźniej trzeci, czwarty dzień po opadach, nie tydzień później. Wydmy śródlądowe bywają zdradliwe dla orientacji, porośnięte jednorodnym borem, łatwo stracić kierunek, zwłaszcza z dala od oznakowanych szlaków wokół Porytowego Wzgórza czy Imieltego Ługu. W okolicach kompleksu stawów rybnych i podmokłych obniżeń między wydmami grunt bywa grząski nawet w suche lato, warto zakładać wodoodporne obuwie, nie zwykłe trampki. Grzybów szukać najlepiej w starszych partiach boru, z widocznym urozmaiceniem podszytu, młode, jednowiekowe nasadzenia sosnowe, których w gospodarczym lesie nie brakuje, rzadko dają obfite zbiory.