🍄 Gdzie na grzyby: Puszcza Solska

W przeciwieństwie do niemal jednolitych piasków Lasów Janowskich, Puszcza Solska ma bardziej zróżnicowane podłoże — tam, gdzie zbliża się do krawędzi Roztocza Środkowego, piaski ustępują miejscami lessom, a w okolicach Józefowa odsłaniają się nawet wapienie, eksploatowane dawniej w kamieniołomach organodetrytycznych wapieni mioceńskich. To właśnie na żyźniejszych, lessowych płatach rosną cenione tu drzewostany jodłowe, rzadsze niż w czysto piaszczystych Lasach Janowskich; w samym Nadleśnictwie Biłgoraj obok dominującej sosny liczy się też udział olchy, brzozy i jodły. Park Krajobrazowy Puszczy Solskiej, utworzony w 1988 roku, obejmuje blisko 29 tysięcy hektarów, w 86 procentach porośniętych lasem, i chroni kilkanaście typów siedlisk. Charakterystyczną atrakcją są „szumy” — 24 skalne progi i kaskady na rzece Tanew w rezerwacie „Nad Tanwią”, tworzące charakterystyczny szum płynącej wody, od którego wzięła się ich nazwa. W rezerwacie Czartowe Pole te same procesy erozyjne rzeźbią koryto Świerszcza. Osobną ciekawostką jest rezerwat Lasy Bukowe, chroniący fragment starodrzewu bukowego — botaniczna wyspa w tym przede wszystkim iglastym kompleksie.

Rydz i maślak zwyczajny, oba związane wyłącznie z sosną, to gatunki, które najliczniej trafiają tu do koszyka, obok borowika szlachetnego, kurki i podgrzybka brunatnego — rydz wymieniany jest jako jeden z symboli tego kompleksu. Na lessowych płatach gleby, tam gdzie rośnie jodła, szukać warto kozy brody, mięsistego i poszukiwanego grzyba, oraz gąski niekształtnej, która owocuje późno, dopiero jesienią, blisko granicy pierwszych przymrozków. Gołąbek wyborny i gołąbek zielonawofioletowy rosną tu szeroko, pod sosną, świerkiem i w domieszkach liściastych. Rezerwat Lasy Bukowe, choć botanicznie odrębny, nie zmienia praktyki grzybiarskiej — żaden z gatunków typowych wyłącznie dla starych buczyn nie ma tu na tyle dużej populacji, by szukać go celowo; to przede wszystkim wciąż bór sosnowy, w którym jesienią gromadnie, u nasady pni, wyrasta pospolita opieńka ciemna. Dla bezpieczeństwa koszyka najważniejszy jest goryczak żółciowy, gorzki sobowtór borowika szlachetnego, który psuje cały gar, jeśli trafi tam niezauważony — sam w sobie nie jest jednak trujący. Prawdziwie groźne są dwa inne gatunki: muchomor plamisty, rosnący pod sosną i świerkiem, bywa mylony z jadalnym muchomorem czerwieniejącym, choć sam jest trujący, a zasłonak czerwony, którego pierwsze objawy zatrucia — osłabienie, pragnienie, bóle głowy — pojawiają się dopiero po kilku dniach, gdy nerki są już trwale uszkodzone.

Sezon zaczyna się później niż w sąsiednich Lasach Janowskich — dopiero w lipcu, nie w czerwcu — ale też później osiąga szczyt: dopiero w październiku, gdy w Janowskich od dwóch miesięcy trwa już odwrót. Składają się na to dwie cechy terenu: jodła, która na żyźniejszych, lessowych płatach gleby owocuje najobficiej jesienią, dłużej niż sosna w czystym piasku, oraz wilgotne doliny Tanwi i Świerszcza, które — w przeciwieństwie do suchszych, bardziej otwartych piasków Lasów Janowskich — dłużej zatrzymują wodę z letnich opadów i podtrzymują wzrost grzybni aż do późnej jesieni. Kto chce grzybować w tej części Roztocza od czerwca do listopada bez przerwy, w lipcu i sierpniu powinien jechać raczej do Lasów Janowskich, a wrzesień i październik zostawić sobie na Puszczę Solską.

Józefów i Susiec, dwie główne miejscowości Parku Krajobrazowego Puszczy Solskiej, leżą po przeciwnych stronach rezerwatu „Nad Tanwią” i to od nich zaczyna się większość wypraw. Ze stacji kolejowej w Suścu prowadzi bezpośrednio pętlowy szlak szumów, wygodny dla przyjezdnych bez samochodu. Dalej na południowy wschód, już bliżej granicy z Podkarpaciem, leżą Ruda Różaniecka i Dyle — mniejsze miejscowości leśne, dogodne jako punkt wyjścia w głąb wschodniej części kompleksu. Harasiuki, na zachodnim skraju Puszczy Solskiej, to już pogranicze z Lasami Janowskimi — stąd blisko w obie strony. Zwierzyniec, siedziba Roztoczańskiego Parku Narodowego, leży poza samą Puszczą Solską, na północny zachód, ale to naturalny punkt odniesienia dla każdego, kto planuje połączyć grzybobranie ze zwiedzaniem Roztocza.

Park Krajobrazowy Puszczy Solskiej, podobnie jak sąsiedni park w Lasach Janowskich, to najniższa kategoria ochrony obszarowej w Polsce — sam w sobie nie zabrania zbioru grzybów, więc na większości jego terenu obowiązują zwykłe zasady leśne. Inaczej jest w rezerwatach przyrody na jego terenie: „Nad Tanwią” (chroniącym „szumy”), Czartowym Polu i Lasach Bukowych obowiązuje zakaz zbioru grzybów i innych płodów runa leśnego, tak jak w każdym polskim rezerwacie. Na przedłużeniu Roztocza, tuż przy północno-wschodnim skraju parku krajobrazowego, zaczyna się już Roztoczański Park Narodowy — 8482 ha z całkowitym zakazem zbioru grzybów w granicach, gdzie około połowa powierzchni to drzewostany o charakterze naturalnym, w tym 10 procent objęte ochroną ścisłą (rezerwaty Bukowa Góra, Nart i Czerkies, Jarugi, Międzyrzeki), z zakazem schodzenia ze szlaku. Granica lasu gospodarczego i chronionego bywa w tym rejonie bliska geograficznie, ale prawnie to zupełnie inne światy — przed dłuższą wyprawą w stronę Zwierzyńca warto sprawdzić aktualny przebieg granicy parku. Reszta obowiązujących zasad jest standardowa dla polskich Lasów Państwowych — bez zbioru na młodocianych uprawach do 4 metrów wysokości, w drzewostanach nasiennych i tam, gdzie akurat chroni się zwierzynę.

Lessowe i wapienne płaty gleby bliżej krawędzi Roztocza trzymają wilgoć dłużej niż piaski w głębi kompleksu, więc po opadach warto szukać grzybów najpierw właśnie tam, zwłaszcza w partiach z jodłą. Skalne progi i kaskady „szumów” bywają śliskie nawet przy niewielkim deszczu — warto zachować ostrożność, schodząc do koryta Tanwi czy Świerszcza poza wyznaczonymi punktami widokowymi. Dawne kamieniołomy w okolicach Józefowa to ciekawy cel wycieczki, ale nie miejsce na grzyby — wapienne odsłonięcia są jałowe dla większości gatunków szukanych w tym borze. Warto zaplanować trasę tak, by nie wejść przypadkiem w granice rezerwatów „Nad Tanwią” czy Czartowe Pole wyznaczonych na mapach Parku Krajobrazowego — oznakowanie bywa skromniejsze niż w parkach narodowych, a zakaz zbioru obowiązuje identyczny.