🍄 Gdzie na grzyby: Puszcza Kaszubska

Ten sam lądolód zlodowacenia bałtyckiego, który usypał sandr Borów Tucholskich, zostawił tutaj zupełnie inny ślad: pagórki moreny czołowej, sięgające w sąsiednich Wzgórzach Szymbarskich 328,7 metra n.p.m. na Wieżycy — najwyższym punkcie całego Niżu Polskiego. Rzeźba jest falista, poprzecinana rynnami polodowcowymi wypełnionymi jeziorami, a gleby — gliniasto-piaszczyste i lekkie gliny, brunatne i płowe — są wyraźnie żyźniejsze niż piaski sandru. Ta różnica przekłada się wprost na skład lasu: dominuje acydofilny las bukowo-dębowy na zboczach o wystawie zachodniej i północno-zachodniej, z domieszką sosny i brzozy tam, gdzie gleba uboższa, a miejscami także ze świerkiem. Teren administruje kilka nadleśnictw — Lębork, Cewice, Strzebielino, Gdańsk i Kartuzy — a znaczną część obszaru pokrywa dziś Kaszubski Park Krajobrazowy.

Żyźniejsze, gliniaste podłoże i domieszka buka z dębem robią różnicę widoczną w koszyku. Obok gatunków wspólnych z borem sosnowym — borowika szlachetnego, kurki, maślaka zwyczajnego — pojawiają się tu grzyby związane z lasem liściastym, których w czystym borze nie ma wcale: gołąbek zielonawy i gołąbek smaczny spod buka, borowik ciemnobrązowy spod dębu i buka, lejkowiec dęty i pieprznik pomarańczowy w ściółce bukowej. To też jeden z niewielu regionów w tym zestawieniu, gdzie w ogóle warto wspomnieć truflę letnią — rośnie w związku mikoryzowym z bukiem, dębem, grabem i leszczyną, choć naturalne polskie stanowiska są rzadkie i przypadkowe, więc to raczej ciekawostka niż plan na koszyk. Strona ryzykowna lasu liściastego jest poważniejsza niż w borze sosnowym: rośnie tu muchomor sromotnikowy, odpowiedzialny za większość śmiertelnych zatruć grzybami w Polsce, młodo mylony z gąską czy kurką, oraz borowik szatański, który mimo złej sławy bywa spotykany rzadko i niemal wyłącznie w ciepłych lasach liściastych na wapieniu — na kwaśnych, gliniastych glebach tutejszej moreny to gatunek na granicy zasięgu, ale nie do wykluczenia. Warto też zapamiętać gąskę siarkową, trującą i żółtą, rosnącą pod bukiem i dębem tuż obok jadalnej gąski niekształtnej — pomylenie jest łatwe, bo obie pojawiają się o podobnej porze roku.

Sezon zaczyna się tu wyraźnie wcześniej niż w Borach Tucholskich — już w lipcu, ze szczytem we wrześniu. To efekt gliniastych, żyźniejszych gleb moreny, które zatrzymują wilgoć znacznie dłużej niż piasek sandru: pojedynczy letni deszcz wystarcza tutaj na wysyp, podczas gdy w borze sosnowym ten sam deszcz wsiąka bez śladu. Pagórkowate ukształtowanie terenu — zbocza o różnej wystawie, zacienione doliny rynnowe — sprawia też, że mikroklimat bywa bardzo lokalny: na nasłonecznionym stoku południowym grzybów może już nie być, a sto metrów dalej, na wilgotnym zboczu północnym, wciąż trwa wysyp. Wrzesień bywa tu pewniejszy niż październik, bo pierwsze przymrozki na wzniesieniach przychodzą wcześniej niż na nizinach.

Od strony Trójmiasta i Wejherowa naturalnym punktem wyjścia są Szemud i sąsiednie Koleczkowo oraz Bieszkowice — wsie leżące na granicy Puszczy Kaszubskiej z Trójmiejskim Parkiem Krajobrazowym, z drogami leśnymi odchodzącymi w stronę Kamienia. Bliżej centrum Kaszub dobrze wyruszyć z Kartuz — stąd blisko zarówno do lasów wokół Wieżycy i Szymbarku, jak i do rezerwatu Ostrzycki Las nad jeziorem Ostrzyckim — albo z Leźna po drodze na Żukowo. Kto jedzie dalej na południowy zachód, w stronę Kościerzyny i Sulęczyna, trafia w najbardziej zwarty fragment kompleksu, z rezerwatami Kurze Grzędy i Staniszewskie Błota. Drogi leśne w Kaszubskim Parku Krajobrazowym są gęstsze niż w Borach Tucholskich, ale też węższe i bardziej kręte — pagórkowaty teren nie sprzyja długim, prostym alejom typowym dla równiny sandrowej.

Puszcza Kaszubska nie leży w granicach parku narodowego, więc nie obowiązuje tu twardy, całościowy zakaz znany z Borów Tucholskich — ale to nie znaczy, że wolno zbierać wszędzie. Kaszubski Park Krajobrazowy obejmuje 12 rezerwatów przyrody (m.in. Kurze Grzędy — torfowisko wysokie z trzema jeziorami dystroficznymi w centrum Borów Mirachowskich, Staniszewskie Błota, Szczyt Wieżyca, Ostrzycki Las), a w rezerwatach przyrody polskie prawo zakazuje zbioru grzybów i roślin bez wyjątku — to nie specyfika tego parku, tylko ogólna zasada obowiązująca we wszystkich rezerwatach kraju. Na północnym skraju regionu, w gminie Szemud, część lasów wchodzi w granice Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego (niemal 20 tysięcy hektarów), który ma własne siedem rezerwatów, między innymi Cisową, Lewice i Kacze Łęgi, objętych tym samym zakazem. Poza rezerwatami, zarówno w Kaszubskim, jak i Trójmiejskim Parku Krajobrazowym, zbiór grzybów na własne potrzeby jest dozwolony na terenach zarządzanych przez Lasy Państwowe — parki krajobrazowe w Polsce chronią krajobraz, nie zakazują wstępu ani zbioru poza swoimi rezerwatami.

W pagórkowatym terenie warto sprawdzać zbocza o wystawie północnej i zacienione dna rynien polodowcowych — tam wilgoć trzyma się najdłużej, zwłaszcza w suchsze lata. Bukowa ściółka, gęsta i zbita, wymaga innego oka niż piaszczysty bór: grzyby liściaste częściej chowają się pod warstwą liści, niż wystają ponad nią, więc warto rozgarniać ściółkę patykiem zamiast liczyć na to, że kapelusz sam rzuci się w oczy. Region jest gęsto zaludniony i popularny turystycznie z racji bliskości Trójmiasta, więc w weekendowy sezon najlepsze miejsca bywają przeszukane już do południa — wcześniejszy wyjazd, zwłaszcza w sobotę, realnie zwiększa szansę na dobry koszyk.