🍄 Gdzie na grzyby — województwo Dolnośląskie

Północno-zachodnią część województwa, na granicy z Niemcami i województwem lubuskim, zajmują Bory Dolnośląskie — największy zwarty kompleks leśny w Polsce, ponad 1650 km² niemal czystej sosny na piaskach sandrowych, opisany osobno jako odrębny cel wyprawy. W centrum, wokół Wrocławia, krajobraz łagodnieje: na północ od miasta ciągną się morenowe Wzgórza Trzebnickie, a na południe, w widłach między Wrocławiem a Sudetami, wznosi się odosobniony, skalisty masyw Ślęży — obie te okolice bliżej opisane są na stronie poświęconej samemu Wrocławiowi. Im dalej na południe, tym teren gwałtowniej się piętrzy: najpierw pogórze, potem właściwe Sudety — Góry Izerskie, Kaczawskie, Karkonosze, Góry Stołowe, Bystrzyckie, Śnieżnik — gdzie roślinność układa się w wyraźne piętra wysokościowe. W reglu dolnym, mniej więcej do 1000 metrów, naturalnym lasem byłaby żyzna buczyna z jodłą, ale dużą część dzisiejszego drzewostanu stanowią sztuczne świerczyny, posadzone w XIX i XX wieku na miejscu wyciętych lasów bukowych — leśnicy od lat próbują ten proces odwrócić. Powyżej, w reglu górnym do około 1250 metrów, dominują już jednolite bory świerkowe, a najwyżej, w Karkonoszach i na Śnieżniku, ustępują miejsca kosodrzewinie i halom, gdzie lasu po prostu nie ma.

Wybór gatunków zależy tu przede wszystkim od tego, czy szuka się w niżej położonej sośninie, czy w górskim reglu. Na nizinie, w Borach Dolnośląskich i wokół Wrocławia, rządzą maślak zwyczajny i rydz, klasyczny duet czystego boru sosnowego — więcej o nich na stronie samego kompleksu. W reglu dolnym, tam gdzie ocalały fragmenty żyznej buczyny, pojawia się borowik ciemnobrązowy, gatunek ciepłolubny, spod buka i dębu, a przy starych jodłach — okazała kozia broda. Wyżej, w typowym borze świerkowym regla górnego, do głosu dochodzą gatunki związane wyłącznie ze świerkiem: mleczaj świerkowy, sarniak świerkowy o charakterystycznych, szorstkich łuskach na kapeluszu, oraz muchomor królewski — trujący krewniak muchomora czerwonego, który w górach owocuje aż do października, wyraźnie dłużej niż na nizinie. W lasach reglowych z większą ilością martwego drewna trafia się też szyszkowiec łuskowaty — niejadalny, częściowo chroniony gatunek, którego kapelusz naprawdę przypomina rozdętą szyszkę. Ryzyko rozkłada się wraz z wysokością: na nizinie i pogórzu, w lasach z dębem i grabem, trzeba uważać na muchomora sromotnikowego i gąskę siarkową, oba śmiertelnie lub silnie trujące, a w górskich borach sosnowych i świerkowych — na zasłonaka czerwonego, mylonego z jadalną płachetką zwyczajną rosnącą w tych samych siedliskach.

Różnica wysokości między najniższym punktem województwa a szczytami Karkonoszy przekłada się na sezon grzybowy wyraźniej niż w niejednym innym regionie kraju. Niziny wokół Wrocławia i Legnicy należą do najcieplejszych miejsc w Polsce — Sudety chronią je od chłodnych mas powietrza od południa, a średnia roczna temperatura sięga tam 8,7–8,8 stopnia, co jest wynikiem należącym do czołówki krajowej. Dzięki temu sezon na nizinie i w Borach Dolnośląskich zaczyna się relatywnie wcześnie i trwa długo, ze szczytem jesienią. W górach jest odwrotnie: lato bywa chłodniejsze i wilgotniejsze, co czasem sprzyja wcześniejszym wysypom w reglu dolnym, ale już we wrześniu na wysokości regla górnego mogą pojawić się pierwsze przymrozki — znacznie wcześniej niż nad Odrą — i skrócić sezon o kilka tygodni względem nizin. W praktyce w tym samym październikowym tygodniu można jeszcze zbierać grzyby w cieple pod Wrocławiem i jednocześnie natrafić na pierwszy szron na polanach nad Karpaczem czy Szklarską Porębą.

Mieszkańcy centralnej części województwa mają najbliżej do Wrocławia i opisanych osobno kierunków wokół miasta — Wzgórz Trzebnickich, Ślęży czy dalszych Borów Stobrawskich w stronę Opola. Z Legnicy i Głogowa bliżej jest na zachód, w stronę Borów Dolnośląskich, niż w Sudety. Mieszkańcy południa województwa — Jeleniej Góry, Wałbrzycha, Kłodzka — mają odwrotną perspektywę: ich naturalnym kierunkiem są bliskie góry, a nizinne bory sosnowe leżą o godzinę lub więcej drogi dalej. W Karkonoszach najwygodniejszymi bazami wypadowymi są Karpacz i Jagniątków — nie tylko ze względu na infrastrukturę turystyczną, ale dlatego, że to właśnie w ich okolicach park narodowy wyznaczył legalne strefy zbioru runa leśnego, opisane niżej. W Górach Stołowych punktem wyjścia bywa Kudowa-Zdrój lub Karłów, skąd najbliżej do stref dopuszczonych do zbioru na mocy mapy udostępnionej przez dyrekcję parku.

Województwo dolnośląskie ma dwa parki narodowe, Karkonoski i Gór Stołowych, i w obu — inaczej niż w większości polskich parków narodowych — obowiązuje coś w rodzaju wyjątku od pełnego zakazu. W Karkonoskim Parku Narodowym zbiór jagód i grzybów jest zasadniczo zabroniony, a złamanie zakazu grozi karą od 20 do nawet 5000 złotych, w praktyce zwykle rzędu 200–500 złotych za drobne wykroczenie, ale park wyznaczył konkretne strefy dopuszczonego zbioru runa leśnego, głównie w okolicach Karpacza i Jagniątkowa — poza nimi zakaz jest pełny. Podobnie w Parku Narodowym Gór Stołowych: od marca 2023 roku obowiązuje regulamin z mapą stref, w których dyrekcja parku dopuszcza zbiór grzybów i owoców runa, podczas gdy reszta terenu pozostaje zamknięta. To rzadkie rozwiązanie na tle reszty kraju, gdzie w parkach narodowych zbiór jest zakazany bez wyjątków — ale nie zwalnia z obowiązku sprawdzenia aktualnej mapy stref przed wyjściem w las, bo granice bywają zmieniane. Bory Dolnośląskie na zachodzie województwa nie mają na swoim terenie parku narodowego, za to mają czynny poligon wojskowy w rejonie Świętoszowa z całorocznym zakazem wstępu — to zagrożenie zupełnie innego rodzaju niż w Sudetach, opisane szczegółowo na stronie samego kompleksu.

Wybór kierunku warto uzależnić od tego, ile czasu się ma i jak daleko od Wrocławia się mieszka: pół dnia wystarcza na okolice miasta, cały dzień na dalsze partie Borów Dolnośląskich czy Stobrawskich, a wyprawa w głąb Sudetów, zwłaszcza do stref dopuszczonych w parkach narodowych, ma sens dopiero jako weekendowy wyjazd z noclegiem. W górach lepiej wyruszać wcześnie — mgła w dolinach potrafi trzymać się do późnego przedpołudnia, skracając realny czas szukania bardziej niż na nizinie. Przed wejściem do Karkonoskiego Parku Narodowego czy Parku Narodowego Gór Stołowych zawsze warto sprawdzić aktualną mapę stref zbioru na stronie parku — wchodzenie na wyczucie, bez tej weryfikacji, to najczęstsza przyczyna mandatów, a nie zła wola zbieraczy. Na nizinie, w Borach Dolnośląskich i wokół Wrocławia, pogoda bywa bardziej przewidywalna niż w górach, gdzie słoneczny poranek w dolinie nie gwarantuje suchego popołudnia na wysokości regla — w Sudetach warto zabrać kurtkę przeciwdeszczową nawet przy dobrej prognozie.