🍄 Gdzie na grzyby: Lasy Koneckie

Nazwa „Lasy Koneckie” obejmuje w praktyce rozległy, niejednolity kompleks wchodzący w skład Konecko-Łopuszniańskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu — blisko tysiąc kilometrów kwadratowych, z czego prawie połowę zajmują duże, zwarte lasy o w dużej mierze naturalnym charakterze. Drzewostan jest tu wielogatunkowy, z jodłą i sosną jako gatunkami panującymi oraz stałą domieszką dębu, świerka, buka i grabu — układ bliższy przedgórskim lasom mieszanym niż czystym borom sosnowym Mazowsza czy Puszczy Kozienickiej. W północnej i północno-wschodniej części obszaru, bliżej Skarżyska, przeważają piaszczyste siedliska borowe, natomiast im dalej na południe, w stronę wzniesień koło Bliżyna i Suchedniowsko-Oblęgorskiego Parku Krajobrazowego, tym częściej czysty bór ustępuje wielogatunkowemu lasowi mieszanemu na żyźniejszym, gliniastym podłożu. Rzeźba terenu jest wyraźnie bardziej falista niż w Radomskiem czy nad Pilicą — okolice Końskiego i Stąporkowa leżą już w strefie wododziałowej, gdzie biorą początek liczne cieki spływające dalej ku Kamiennej i Czarnej Koneckiej, co samo w sobie tłumaczy, dlaczego tutejszy las rzadziej cierpi na tak dotkliwe susze jak piaszczyste bory dalej na północy.

Obecność jodły zmienia tu repertuar grzybów bardziej, niż mogłoby się wydawać komuś przyzwyczajonemu do sosnowych borów sąsiednich regionów. Kozia broda, okazały biały grzyb rosnący u nasady starych jodeł i świerków, jest tutaj gatunkiem regularnym, nie przypadkowym znaleziskiem — w czysto sosnowych lasach Mazowsza trafia się dużo rzadziej. Podobnie gąska niekształtna, która owocuje najliczniej dopiero późną jesienią, po pierwszych przymrozkach, pod jodłami i świerkami — to ona w dużej mierze odpowiada za to, że sezon w Lasach Koneckich kończy się później niż gdzie indziej. Sarniak świerkowy, kolczasty grzyb spod świerków, to kolejny gatunek, którego szukać trzeba właśnie w domieszce iglastej, nie w czystym borze sosnowym. Borowik szlachetny rośnie tu szeroko, obojętnie pod sosną, dębem czy świerkiem, a maślak zwyczajny i rydz trzymają się typowo borowych, piaszczystych fragmentów na północy kompleksu; pod brzozami na obrzeżach dróg pojawia się koźlarz pomarańczowożółty, a w żyźniejszych partiach z domieszką grabu — gołąbek zielonawofioletowy. Bezpieczeństwo wymaga tu innej czujności niż na Mazowszu: pod jodłą i świerkiem rośnie muchomor królewski, trujący kuzyn muchomora czerwonego, łatwy do przeoczenia wśród iglastej ściółki, a w tych samych lasach spotyka się też muchomora jadowitego — biały, śmiertelnie trujący gatunek mylony czasem z młodymi kaniami. Szyszkowiec łuskowaty, ciemny i łuskowaty, niejadalny grzyb spod jodeł i buków, jest dobrym wskaźnikiem: tam, gdzie rośnie, drzewostan jest już naprawdę jodłowy, nie tylko z nazwy. Pierścieniak okazały, rosnący w tych samych siedliskach, to gatunek na tyle niepewny, że najbezpieczniej po prostu go nie zbierać, niezależnie od tego, jak apetycznie wygląda.

Sezon w Lasach Koneckich rusza wcześnie, już w czerwcu, i ciągnie się wyjątkowo długo — ze szczytem dopiero w październiku, później niż w niejednym regionie Polski centralnej. Ten wydłużony rytm to w dużej mierze zasługa jodły i świerka: w przeciwieństwie do czystego boru sosnowego, gdzie sezon kończy się gwałtownie wraz z pierwszymi przymrozkami, lasy mieszane z domieszką iglastą owocują jeszcze długo w głąb jesieni, bo gąska niekształtna i inne gatunki jesienne wchodzą w pełnię dopiero wtedy. Falisty teren i bliskość źródlisk rzek sprawiają też, że susza doskwiera tu mniej dotkliwie niż na piaszczystych równinach dalej na północ — gleba w wielu miejscach jest gliniasta lub gliniasto-piaszczysta, więc trzyma wilgoć dłużej niż czyste piaski sandrowe.

Naturalnym centrum kompleksu jest Końskie, skąd w las wchodzi się od razu za miastem, w kompleksach leśnych Karolinów, Nałęczów i Górny Staw — nazwy warte zapamiętania, bo to właśnie tam prowadzi większość lokalnych ścieżek. Siedziba Nadleśnictwa Barycz stoi we wsi Barycz, około trzech kilometrów od Końskiego przy drodze wojewódzkiej 728 do Jędrzejowa, i to dobry punkt orientacyjny dla kogoś, kto przyjeżdża tu pierwszy raz. Dalej na południowy wschód, w stronę Stąporkowa i Niekłania, las gęstnieje, a przy okazji warto zajrzeć do rezerwatu Skałki Piekło pod Niekłaniem — malownicze skałki piaskowcowe, dobry punkt orientacyjny w terenie, nawet jeśli akurat nie zbiera się w jego granicach. Trzecim kierunkiem jest Bliżyn na południu, już na granicy z Suchedniowsko-Oblęgorskim Parkiem Krajobrazowym, skąd blisko do bardziej pofałdowanych, bogatszych w jodłę partii lasu. Dojazd do Końskiego prowadzi drogą krajową 42 od strony Częstochowy lub Opoczna, a od strony Kielc — drogą wojewódzką 728.

Konecko-Łopuszniański Obszar Chronionego Krajobrazu, w którego granicach leży większość kompleksu, to najłagodniejsza z form ochrony przyrody w Polsce — nie zakazuje zbioru grzybów na własny użytek, w przeciwieństwie do parku narodowego czy rezerwatu. Samo Nadleśnictwo Barycz, zarządzające lasami wokół Końskiego, nie ma na swoim terenie żadnego rezerwatu przyrody, co w skali kraju jest rzadkością. Sąsiednie Nadleśnictwo Stąporków, wydzielone z Barczy w 1993 roku, ma ich kilka, w tym wspomniany rezerwat Skałki Piekło pod Niekłaniem, chroniący formacje skalne — tam, jak w każdym rezerwacie, zbiór jest zakazany. W żadnym miejscu tego kompleksu nie ma granic parku narodowego, więc najsurowszy z polskich zakazów tu nie obowiązuje. Warto pamiętać, że dalej na wschód, w stronę Łysogór, zaczyna się już otulina, a za nią sam Świętokrzyski Park Narodowy — to inny teren, opisany osobno w tym atlasie, gdzie zasady są odwrotne: zbiór zakazany jest tam całkowicie.

W lasach z dużym udziałem jodły i świerka warto szukać wolniej i uważniej niż w czystym borze sosnowym — gatunki takie jak kozia broda czy sarniak świerkowy łatwo przeoczyć pod gęstym igliwiem, bo nie odcinają się kolorem tak wyraźnie jak borowik na mchu. Po suchym okresie lepiej kierować się w stronę bardziej pofałdowanych, gliniastych partii koło Bliżyna niż na piaszczyste północne skraje kompleksu, które wysychają szybciej. Jesienią, gdy sezon w sosnowych borach Mazowsza dawno się skończył, tutejsze lasy jodłowo-świerkowe wciąż potrafią zaskoczyć wysypem gąski niekształtnej — warto o tym pamiętać i nie chować koszyka na zimę zbyt wcześnie. Teren wokół Końskiego i Stąporkowa nosi ślady dawnego górnictwa i hutnictwa — dawne zapadliska po wyrobiskach rudy darniowej bywają ukryte w runie, więc przy słabej widoczności trzeba stąpać ostrożniej niż w lesie bez takiej przeszłości.