🍄 Gdzie na grzyby: Puszcza Notecka

W promieniu ok. 15 km od środka kompleksu lasy państwowe i objęte planami urządzenia lasu zajmują ok. 55 213 ha, czyli ok. 61% powierzchni. Gatunki panujące w drzewostanach: sosna (93%). Średni wiek drzewostanów to ok. 53 lat; młode, do 40 lat, to 38% powierzchni, a starsze niż 80 lat 37%.

Przewaga drzew iglastych (93%) to warunki dla podgrzybka brunatnego, borowika szlachetnego i maślaków: zwyczajnego, pstrego i sitarza. Sporo młodych drzewostanów (38%): w młodych borach sosnowych szukaj gąski zielonki i rydza.

Terenem gospodarują nadleśnictwa: Wronki, Potrzebowice, Sieraków, Krucz, Pniewy (Lasy Państwowe). Okresowe zakazy wstępu do lasu, np. z powodu zagrożenia pożarowego albo prac leśnych, ogłasza właściwe nadleśnictwo, a widać je na mapie Banku Danych o Lasach.

W promieniu ok. 20 km od środka kompleksu jest 8 obszarów z zakazem zbioru grzybów (rezerwaty przyrody i parki narodowe). Najbliżej: rezerwat Bobrownia (ok. 11 km), rezerwat Bobrowy Zakątek (ok. 13 km), rezerwat Buki nad Jeziorem Lutomskim (ok. 15 km), rezerwat Wilcze Błoto (ok. 15 km), rezerwat Cegliniec (ok. 17 km), rezerwat Mszar nad Jeziorem Mnich (ok. 17 km). Granice wszystkich zobaczysz na mapie województwa w trybie „Lasy”.

Dane: Bank Danych o Lasach (drzewostany Lasów Państwowych i lasów objętych planami urządzenia lasu; lasy prywatne bez planu nie są ujęte), granice rezerwatów i parków narodowych: GDOŚ. Stan: 25.10.2026.

Rdzeniem puszczy jest wydmowe pole polodowcowe, wały o wysokości 20–30 m, miejscami sięgające 98 m n.p.m., uformowane przez wiatr po ustąpieniu ostatniego zlodowacenia. Gleby to w większości ubogie bielice i rdzawoziemy na czystym piasku, kwaśne i szybko przesychające, dlatego 92–93% drzewostanu stanowi sosna zwyczajna w wieku niemal jednolitym, skutek odbudowy po klęsce sprzed stu lat. Domieszka brzozy brodawkowatej, rzadziej dębu, pojawia się głównie na obrzeżach dróg leśnych i w dolinach cieków. Kompleks jest tak rozległy, że obsługuje go osiem nadleśnictw należących do trzech różnych regionalnych dyrekcji Lasów Państwowych: pilskiej (Potrzebowice, Wronki, Krucz), poznańskiej (Sieraków, Oborniki) i szczecińskiej (Karwin, Międzychód, Skwierzyna), a mimo to krajobraz od Santoka po Rogoźno pozostaje zaskakująco jednorodny: prosty pień, ubogie runo wrzosowo-borówkowe, gdzieniegdzie piaszczyste polany. W kilku miejscach, jak nad Jeziorem Mnich koło Sierakowa, ocalał fragment starszego, 160-letniego boru mieszanego z domieszką brzozy i dębu, chroni go rezerwat Cegliniec, leżący w granicach Sierakowskiego Parku Krajobrazowego.

W czystym borze sosnowym rej wodzą gatunki związane wyłącznie z sosną: maślak zwyczajny, który po sierpniowych i wrześniowych deszczach potrafi w kilka dni obsypać całe połacie wydm, oraz rydz, chyba najliczniejszy mleczaj w tej części Wielkopolski. Obficie rośnie też podgrzybek brunatny i budząca spory wśród grzybiarzy gąska zielonka, zbierana tu tradycyjnie mimo ostrzeżeń mykologów przed dużymi, powtarzanymi porcjami. Borowik szlachetny występuje, ale rzadziej i drobniej niż w starszych, różnowiekowych borach, jednolity, młody drzewostan sprzyja bardziej maślakom niż okazałym prawdziwkom. Kurki trafiają się głównie tam, gdzie do sosny domieszała się brzoza, na skrajach dróg leśnych i w wilgotniejszych zagłębieniach międzywydmowych, rzadko w głębi monokultury. U podstawy starszych sosen, zwłaszcza koło rezerwatów, można znaleźć kozią brodę, płachetkę zwyczajną i jesienią pieprznika trąbkowego. Czego tu prawie nie ma: gatunków związanych z dębem i bukiem, bo poza wąskimi enklawami starodrzewu nad jeziorami sierakowskimi brakuje dla nich drzew-żywicieli. Z gatunków niebezpiecznych najważniejszy jest zasłonak czerwony, śmiertelnie trujący, rośnie w tych samych borach co rydz i płachetka i bywa z nimi mylony przez niedoświadczonych zbieraczy. Drugie realne ryzyko to goryczak żółciowy, częsty sobowtór borowika w typowo sosnowym siedlisku, a wiosną, piestrzenica kasztanowata, trujący grzyb rosnący pod sosną, mylony ze smardzami przez zbierających przed właściwym sezonem.

Sezon w Puszczy Noteckiej rusza później niż w żyźniejszych lasach liściastych, dopiero w sierpniu, bo piaszczyste podłoże wysycha w kilka dni i czerwcowo-lipcowe deszcze rzadko zdążą wsiąknąć na tyle głęboko, by ruszyła grzybnia. Wielkopolska należy do najbardziej suchych regionów Polski, dotkniętych postępującym stepowieniem, a piaski Puszczy Noteckiej odczuwają niedobór wody szybciej niż gleby gliniaste gdzie indziej w kraju. Szczyt sezonu przypada zwykle w październiku: temperatura spada, parowanie słabnie, a wilgoć z jesiennych opadów utrzymuje się w ściółce znacznie dłużej niż latem, to odwrotność sytuacji w żyznych lasach liściastych, gdzie grzyby ruszają już w czerwcu. Po wyjątkowo suchym lecie sezon potrafi się przesunąć jeszcze dalej, w głąb listopada, o ile nie przyjdą wcześniejsze przymrozki.

Najwygodniejsze wjazdy w głąb puszczy prowadzą od miejscowości leżących na jej obrzeżach: od zachodu Skwierzyna i Międzychód, od północy Wronki i Obrzycko, skąd lokalne drogi leśne prowadzą w stronę Chojna, od wschodu Oborniki i Rogoźno, najbliżej starszych partii lasu nad Wartą. W środkowej części kompleksu, koło Chojna i Mokrza, sieć dróg leśnych jest gęsta i dobrze utrzymana przez nadleśnictwa Sieraków i Potrzebowice, tam najłatwiej trafić z dala od weekendowego ruchu. Rzecin, znany w kręgach naukowych z wieloletniej stacji badawczej torfowisk, leży w południowej części puszczy i też nadaje się na punkt startowy, okoliczne bory są mniej wydeptane niż te przy głównych drogach wojewódzkich. W sezonie warto zostawiać samochód wyłącznie na oznaczonych parkingach leśnych przy drogach nadleśnictw, bo piaszczyste pobocza w Puszczy Noteckiej potrafią usypać się pod kołami i unieruchomić niżej zawieszone auto.

W samej Puszczy Noteckiej nie ma parku narodowego, a zbiór grzybów w produkcyjnym lesie gospodarczym, którym zarządzają nadleśnictwa, jest w pełni legalny, to jeden z niewielu tak rozległych kompleksów w regionie bez generalnego zakazu. Ograniczenia dotyczą punktowo 16 rezerwatów przyrody rozsianych na terenie Leśnego Kompleksu Promocyjnego, m.in. Cegliniec (4,91 ha) i Mszar nad Jeziorem Mnich (6,43 ha) koło Sierakowa, w granicach Sierakowskiego Parku Krajobrazowego, gdzie obowiązuje zakaz zbioru i schodzenia z wyznaczonych ścieżek. To jednak niewielkie, dobrze oznakowane enklawy, łatwe do ominięcia. Cały obszar puszczy leży w granicach obszaru specjalnej ochrony ptaków Natura 2000 (PLB300015, ponad 178 tys. ha) oraz Obszaru Chronionego Krajobrazu Pojezierze Puszczy Noteckiej, obie formy ochrony nie wprowadzają zakazu grzybobrania, ograniczają głównie zabudowę i niepokojenie ptaków w okresie lęgowym. Jedyne miejsce wymagające realnej czujności to wschodni skraj kompleksu koło Obornik, sąsiadujący z terenem poligonu wojskowego Biedrusko, zamkniętym całodobowo dla ruchu pieszego i samochodowego niezależnie od tego, czy akurat trwają ćwiczenia. Granica lasu gospodarczego i terenu wojskowego bywa w terenie słabo oznaczona, więc w rejonie Obornik lepiej kierować się mapą, nie instynktem.

Po opadach maślaki i rydze wysypują się szybko, ale też szybko przechodzą, w piaszczystym, przewiewnym borze owocniki wysychają i drewnieją w niecały tydzień, więc bardziej niż gdzie indziej opłaca się iść 3–4 dni po deszczu, a nie tydzień później. Warto trzymać się północnych stoków wydm i zagłębień międzywydmowych, gdzie wilgoć utrzymuje się dłużej niż na nasłonecznionych, piaszczystych grzbietach. Monotonny, wizualnie powtarzalny drzewostan sprawia, że w głębi puszczy łatwiej niż w lesie mieszanym stracić orientację, rząd sosen wygląda tak samo z każdej strony, więc warto mieć kompas albo mapę offline, zwłaszcza z dala od dróg leśnych. Gąskę zielonkę, mimo lokalnej tradycji zbioru, lepiej jeść w umiarkowanych porcjach i nie codziennie, opisywano przypadki poważnych zatruć mięśni po jej częstym, obfitym spożyciu, choć sam gatunek bywa klasyfikowany jako jadalny warunkowo. Sezon kleszczy w suchych, piaszczystych borach bywa krótszy i mniej intensywny niż w wilgotnych lasach liściastych, ale nie zerowy, warto sprawdzić się po każdym wyjściu.