🦔 Kolczak obłączasty

Rośnie naziemnie, głównie w lasach liściastych, rzadziej w iglastych, wyraźnie preferując gleby zasadowe. Owocnikuje od lipca do listopada, zwykle obficie i w dużych grupach — potrafi tworzyć całe dywany na leśnym poszyciu. W Polsce to gatunek pospolity, niezagrożony i niepodlegający ochronie gatunkowej, więc zbiór nie budzi żadnych wątpliwości prawnych.

Kapelusz osiąga 5–15 cm średnicy, ma barwę od jasnopomarańczowej przez kremową po bladożółtą, z nieregularnym, pofalowanym brzegiem; początkowo wypukły, z wiekiem spłaszcza się, czasem lekko wgłębiając na środku, ale nigdy nie tworzy głębokiego leja. Kluczowa cecha rozpoznawcza kryje się pod spodem: zamiast blaszek czy fałd wiszą tam gęsto ustawione, kruche, szydlasto zaostrzone kolce o długości do 6 mm, miejscami zbiegające na trzon. Trzon jest biały do kremowego, często pogrubiały lub mimośrodowy, pełny i twardy. Miąższ jest biały, łamliwy, o smaku łagodnym u młodych owocników, ale wyraźnie gorzkawym u starszych. Wysyp zarodników jest biały.

Najczęstsza pomyłka to kurka, czyli pieprznik jadalny (Cantharellus cibarius) — z góry oba gatunki bywają bardzo podobne kolorem i kształtem kapelusza, zwłaszcza gdy rosną obok siebie w tym samym lesie. Rozstrzyga to jednak jedno spojrzenie pod spód: kurka ma grube, tępe, rozwidlone fałdy, a kolczak — miękkie, łamliwe kolce. Ponieważ oba gatunki są jadalne, pomyłka nie niesie żadnego ryzyka zdrowotnego, ale warto znać tę różnicę, bo to podstawowy test odróżniający całą grupę grzybów o hymenoforze kolczastym od grzybów o hymenoforze fałdowym. Drugim, rzadszym sobowtórem jest kolczak rudawy (Hydnum rufescens) — mniejszy, wyraźnie bardziej rudopomarańczowy, z ostro odgraniczonym, smuklejszym trzonem; również w pełni jadalny, więc i ta pomyłka jest nieszkodliwa. Żaden ze znanych, trujących gatunków grzybów w Polsce nie ma tej samej kombinacji jasnego, pomarańczowo-kremowego kapelusza i miękkich kolców pod spodem.

Zobacz też: Kurka (pieprznik jadalny) Galaretek kolczasty

Wartość kulinarna jest oceniana jako trzeciorzędna — smak jest łagodny, momentami lekko pieprzny, u starszych owocników wyraźnie gorzkawy. Do kuchni najlepiej wybierać wyłącznie młode, jędrne kapelusze; starsze owocniki są gorzkie, twarde i łykowate, więc lepiej je zostawić w lesie. Po ugotowaniu goryczka łagodnieje, a kolczak dobrze sprawdza się duszony, w sosach lub jako dodatek do dań z innymi, bardziej aromatycznymi grzybami — sam w sobie rzadko bywa głównym bohaterem talerza.