🍄 Lisówka pomarańczowa

W przeciwieństwie do kurki, która żyje w mikoryzie z drzewami i wyrasta z gleby, lisówka jest saprotrofem, czyli rozkłada martwą materię organiczną. Spotkasz ją więc na igliwiu i w mchu w borach sosnowych i świerkowych, na próchniejącym drewnie, przy pniakach i na wystających korzeniach, czasem także w lasach mieszanych pod bukiem i jodłą, a nawet na zrębkach w parkach i ogrodach. W Polsce jest gatunkiem bardzo pospolitym w całym kraju, od nizin po pogórza. Owocniki pojawiają się od sierpnia, a najwięcej jest ich we wrześniu i październiku, czyli dokładnie w szczycie sezonu na kurki, co sprzyja pomyłkom; sezon ciągnie się zwykle do listopada. Rośnie pojedynczo lub w grupach, nierzadko po kilkanaście sztuk na niewielkiej powierzchni. W polskim piśmiennictwie pojawiała się też pod nazwami pieprznik pomarańczowy, lejkówka pomarańczowa i kurka jadowita, a potocznie bywa nazywana fałszywą kurką, fałszywą liszką albo fałszywą kurzajką. Nazwa „pieprznik pomarańczowy” jest dziś myląca, bo oznacza inny, jadalny gatunek z rodzaju Cantharellus.

Kapelusz ma 2–7 cm średnicy, wyjątkowo do 8 cm; u młodych okazów jest wypukły z podwiniętym brzegiem, potem płaski, a na koniec lejkowato wklęsły, często z pofalowanym brzegiem. Barwa waha się od żółtopomarańczowej przez pomarańczową do rdzawo- lub czerwonawopomarańczowej, nierzadko z jaśniejszym brzegiem; spotyka się też okazy bardzo blade, kremowożółte. Powierzchnia jest sucha, matowa, drobno filcowata lub zamszowa w dotyku. Najważniejsza cecha: pod kapeluszem są prawdziwe blaszki, cienkie, gęste, wielokrotnie widlasto rozgałęzione i daleko zbiegające na trzon, zwykle intensywniej pomarańczowe niż kapelusz; dają się łatwo oddzielić od miąższu paznokciem. Trzon jest cienki (3–5 cm wysokości i 3–10 mm grubości), walcowaty, w kolorze kapelusza lub ciemniejszy, u starszych okazów ciemnobrunatny u podstawy, u młodych pełny, potem pusty, elastyczny i często lekko wygięty. Miąższ jest cienki, miękki, watowaty, kremowy do żółtawego, o słabym zapachu i łagodnym lub lekko gorzkawo-kwaskowatym smaku. Wysyp zarodników jest biały do kremowego.

Numer jeden to pieprznik jadalny, czyli kurka (Cantharellus cibarius), a różnice są wyraźne, jeśli wiesz, na co patrzeć. Spód kapelusza: kurka ma grube, tępe, nieregularnie rozwidlone fałdy (listewki), które są częścią miąższu i nie dają się od niego oddzielić; lisówka ma prawdziwe, cienkie, gęsto ustawione blaszki, równe jak w pieczarce, które łatwo oderwać paznokciem. Barwa: kurka jest żółta, jak żółtko albo morela, jednolicie na kapeluszu, fałdach i trzonie; lisówka jest pomarańczowa, często z ciemniejszym, rdzawym środkiem kapelusza i blaszkami jaskrawszymi niż kapelusz. Trzon: u kurki krótki, gruby, pełny, zwężający się ku dołowi i zrośnięty z kapeluszem w jedną bryłę; u lisówki cienki, giętki, u starszych okazów pusty i ciemniejący u podstawy. Miąższ: kurka jest jędrna, łamie się krucho i pachnie owocowo, morelowo; lisówka jest miękka, gumowata i prawie bez zapachu. Podłoże: kurka wyrasta z ziemi, przy korzeniach drzew; lisówka często siedzi na butwiejącym drewnie, pniakach i igliwiu, a grzyb rosnący wprost na pieńku nigdy nie jest kurką. Z jadalnych krewniaków kurki podobne są jeszcze pieprznik pomarańczowy (Cantharellus friesii), drobniejszy i intensywnie pomarańczowy, ale z fałdami zamiast blaszek, oraz pieprznik trąbkowy (Craterellus tubaeformis), szarobrązowy, z żółtym, pustym trzonem. Groźniejszym sobowtórem jest kielichowiec pomarańczowy (Omphalotus olearius), grzyb trujący o pomarańczowych, zbiegających blaszkach, rosnący w kępach na pniach, pniakach i korzeniach drzew liściastych, głównie dębów; w Polsce jest skrajnie rzadki (pierwsze stanowisko opisano w 2020 r.), ale w cieplejszych częściach Europy bywa częstą przyczyną zatruć, a od lisówki różni się nierozwidlonymi blaszkami i kępkowym wzrostem na drewnie liściastym. Pomarańczowe lub ochrowe lejkówki (Infundibulicybe) mają z kolei kremowe, nierozgałęzione blaszki i inny, bardziej mączny zapach.

Zobacz też: Kurka (pieprznik jadalny) Pieprznik pomarańczowy Pieprznik trąbkowy

Nie polecamy. Lisówka pomarańczowa jest dziś uznawana za grzyb niejadalny: nowsze opracowania polskie i zachodnie klasyfikują ją jako niejadalną lub lekko trującą, bo u części osób, zwłaszcza po zjedzeniu większej porcji, wywołuje dolegliwości żołądkowo-jelitowe: bóle brzucha, nudności, wymioty i biegunkę, pojawiające się w ciągu kilku godzin i ustępujące zwykle w ciągu doby. Starsze atlasy, a także część współczesnych, opisują ją jako jadalną, choć bez wartości, i w niektórych krajach, m.in. we Francji, jest nawet dopuszczona do sprzedaży; włoscy autorzy odradzają ją natomiast ze względu na podobieństwo do gatunków trujących. Jako przyczynę dolegliwości wskazuje się m.in. dużą zawartość alkoholu cukrowego arabitolu, ale mechanizm nie został dobrze zbadany. Nawet gdyby nie było ryzyka, nie ma po co jej zbierać: miąższ jest cienki, gumowaty i mdły. W Polsce nie figuruje w wykazie grzybów dopuszczonych do obrotu, więc nie wolno jej też sprzedawać.