🍄 Gdzie na grzyby — Kraków

Miasto leży na styku trzech różnych jednostek geograficznych i każda daje inny las. Las Wolski w Bielańsko-Tynieckim Parku Krajobrazowym to prawie 420 hektarów buczyny na wapiennym podłożu, z domieszką dębu, brzozy, lipy, wiązu, jesionu i grabu — sosna i świerk trafiają się tu rzadko, co w skali Małopolski jest rzadkością, bo większość nizinnych lasów wokół Krakowa to bory sosnowe. Teren jest pocięty wąwozami i jarami, z wapiennymi ostańcami przy Panieńskich Skałach. Na wschodzie leży Puszcza Niepołomicka, sama w sobie podzielona na dwa różne lasy: większa, południowa część to bór sosnowy na piaszczystym tarasie Wisły, mniejsza północna — starodrzew dębowo-grabowy z domieszką lipy, dawne łowisko królewskie, dziś chronione w sześciu rezerwatach. Na północ od miasta zaczyna się Wyżyna Krakowsko-Częstochowska: strome, nasłonecznione zbocza wapienne z buczynami storczykowymi w Dolinie Będkowskiej i Dolinie Racławki, poprzecinane jaskiniami i skałkami. Na południowy zachód, w rejonie Alwerni i Czernichowa, gleby robią się piaszczyste — inny typ lasu niż buczyny czy grądy, bliższy borom sosnowym centralnej Polski.

W buczynie Lasu Wolskiego, zwłaszcza w mniej uczęszczanych rejonach koło Panieńskich Skał, najliczniej rosną podgrzybek brunatny i gołąbek zielonawofioletowy — ten drugi rozpoznasz po fioletowo-zielonym, plamistym kapeluszu i miąższu, który się kruszy, a nie łamie jak u innych gołąbków. W dębowo-grabowej, północnej części Puszczy Niepołomickiej inny zestaw: na starych pniach kępami rosną opieńki, a na śródleśnym torfowisku Leśne Błoto masowo wysypuje się maślak zwyczajny mimo liściastego sąsiedztwa. Borowik szlachetny i borowik ciemnobrązowy trzymają się wszędzie tam, gdzie jest dąb lub buk — Niepołomicka, Las Wolski i wapienne zbocza Jury dają im wszystkie trzy siedliska naraz. W piaszczystych lasach koło Alwerni i Czernichowa, podobnie jak w sosnowej, południowej części Niepołomickiej, dominują za to kurka i rydz. Koźlarz pomarańczowożółty i koźlarz babka rosną wszędzie tam, gdzie jest brzoza w podszycie — sporo jej na obrzeżach Lasu Wolskiego i Niepołomickiej. Lejkowiec dęty, ciemny i łatwy do przeoczenia w ściółce, szukaj w starszych partiach buczyny, blisko dębów. Uważaj na dwa gatunki: muchomora sromotnikowego, który rośnie dokładnie tam, gdzie najwięcej grzybiarzy szuka borowików — w grądzie z dębem i grabem, czyli w północnej Niepołomickiej i na zboczach Jury — oraz na goryczaka żółciowego, niejadalnego sobowtóra prawdziwka, który psuje smakiem cały garnek, jeśli trafi do koszyka niezauważony.

Sezon w okolicach Krakowa trzyma się rytmu nizinno-podgórskiego: pierwsze koźlarze i kurki pojawiają się już w czerwcu, po pierwszych ciepłych deszczach, ale prawdziwy wysyp przychodzi dopiero pod koniec sierpnia i trwa do października. Szczyt to wrzesień — wtedy w Niepołomickiej wysypują się jednocześnie borowiki, opieńki i maślaki. Buczyna Lasu Wolskiego i wapienne zbocza Jury nagrzewają się i przesychają szybciej niż płaska, piaszczysta część Puszczy Niepołomickiej, więc po dłuższej suszy warto szukać właśnie tam, w wilgotniejszych, cienistych jarach, a nie na otwartych zboczach. Sezon kończy się z pierwszymi przymrozkami, zwykle w listopadzie, choć opieńki i gąski potrafią wytrzymać dłużej.

Las Wolski jest w zasięgu miejskiej komunikacji — najbliżej z Bielan, skąd kilka minut marszu dzieli od granicy lasu; warto od razu skręcić w boczne ścieżki koło Panieńskich Skał, bo główne alejki są zdeptane. Do Puszczy Niepołomickiej dojazd zajmuje 30–40 minut drogą krajową numer 75; największy parking leśny, mieszczący około sześćdziesięciu aut, leży przy drodze w stronę Zabierzowa Bocheńskiego i w sezonowe weekendy bywa zapełniony. Bez samochodu — autobus czy bus do przystanku Niepołomice Rynek, stamtąd około kilometra pieszo ulicą Bocheńską do granicy lasu. Na północ, w stronę Jury, jedzie się do Doliny Będkowskiej i okolic Ojcowa (obie około 20–25 km) — ale to głównie na spacer, bo w części tych terenów obowiązują ograniczenia zbioru. Kierunek zachodni, na Krzeszowice i Tenczynek w Garbie Tenczyńskim, ma opinię dobrego miejsca na prawdziwki, a Alwernia i Czernichów, dalej na zachód, to typ na kurki i rydze dzięki piaszczystym glebom. Na południu, na granicy Mogilan, Radziszowa i Głogoczowa, leży Las Bronaczowa — jeden z większych kompleksów blisko miasta, mniej znany niż Niepołomicka czy Las Wolski.

W granicach Ojcowskiego Parku Narodowego, około 20–25 km na północ od miasta, zbiór grzybów jest całkowicie zakazany na mocy ustawy o ochronie przyrody — dotyczy to całego terenu parku, nie tylko szlaków. To jeden z najmniejszych parków narodowych w Polsce, a mimo to zanotowano w nim blisko 1200 gatunków grzybów — im bogatszy przyrodniczo park, tym bardziej restrykcyjny zakaz. To samo ograniczenie obowiązuje w sześciu rezerwatach północnej części Puszczy Niepołomickiej (Lipówka, Wiślisko Kobyle, Długosz Królewski, Dębina, Gibiel, Koło) oraz w rezerwacie Bielańskie Skałki w obrębie Lasu Wolskiego i w rezerwacie Dolina Racławki na Jurze — w rezerwatach przyrody zbiór jest zabroniony niezależnie od tego, czy leżą w parku narodowym, czy nie. Poza tymi wyznaczonymi obszarami reszta lasów wokół Krakowa (sosnowa część Niepołomickiej, Las Wolski poza Bielańskimi Skałkami, lasy koło Alwerni i Czernichowa) podlega tylko ogólnym zasadom Lasów Państwowych — zbiór na własny użytek jest dozwolony. Małopolska ma pięć parków narodowych (Ojcowski, Tatrzański, Pieniński, Gorczański, Babiogórski), ale poza Ojcowskim żaden nie leży bliżej niż 80–100 km od miasta, więc realne ograniczenie dla krakowskiego grzybiarza to właśnie ten jeden park na północy.

Po opadach szukaj efektów dopiero po dwóch–trzech dniach, nie następnego ranka — to dotyczy zwłaszcza gliniastej, północnej części Niepołomickiej, która trzyma wilgoć dłużej niż wapienne zbocza Jury. Tam jest odwrotnie: strome, przepuszczalne zbocza przesychają szybko, więc po kilku dniach bez deszczu warto szukać w dnach jarów i wąwozów, nie na grzbietach — ta sama zasada dotyczy Lasu Wolskiego. W weekendy Las Wolski bywa mocno zadeptany blisko wejść od Bielan — lepiej wybrać dzień powszedni albo iść dalej, w stronę Sikornika czy Srebrnej Góry. W Niepołomickiej trzymaj się z dala od oznakowanych granic rezerwatów — kary za zbiór w rezerwacie czy parku narodowym nie są symboliczne. Zawsze sprawdzaj rurki i blaszki dokładnie, zanim wrzucisz grzyb do koszyka — akurat w tej okolicy, na wapiennych zboczach z dębem i grabem, muchomor sromotnikowy rośnie w tych samych miejscach co szukane borowiki.

W lasach gospodarczych Lasów Państwowych zbiór na własne potrzeby jest dozwolony i bezpłatny. Zakaz obowiązuje w parkach narodowych, rezerwatach przyrody i uprawach do 4 m. → zasady zbierania grzybów.